De fiscale gevolgen van de afkoop van een pensioen in eigen beheer voor de DGA
Een echtscheiding is al ingewikkeld genoeg, zeker als je als DGA (directeur-grootaandeelhouder) te maken hebt met een pensioen in eigen beheer. Stel je voor: je zit midden in een mediationtraject, de gesprekken zijn intensief en dan komt er ook nog een fiscale afkoopregeling op tafel. Dat voelt als een extra last op een moment dat je al genoeg aan je hoofd hebt. Het goede nieuws?
Met de juiste uitleg en begeleiding kun je deze fiscale valkuilen omzeilen en heldere afspraken maken met je (ex-)partner.
Dit stuk legt uit wat de fiscale gevolgen zijn van de afkoop van een pensioen in eigen beheer, specifiek voor DGA’s. We doen dit in heldere taal, zonder juridisch jargon, en altijd met de kanttekening dat je voor persoonlijk advies bij een MfN-gecertificeerd mediator of fiscalist moet zijn. Want mediation draait om oplossingen vinden die voor beide partijen werken, ook fiscaal.
Wat is een pensioen in eigen beheer en waarom is afkoop relevant?
Een pensioen in eigen beheer is een regeling waarbij je als DGA je eigen pensioen opbouwt via je bv. In plaats van een externe pensioenpot, houdt je bv een schuld aan jou: de pensioenverplichting.
Dit is een populaire constructie voor kleine bv’s, maar sinds 2017 is de wetgeving flink gewijzigd.
Je kunt geen nieuw pensioen meer opbouwen in eigen beheer, maar bestaande regelingen blijven bestaan. Afkoop betekent dat je deze pensioenverplichting definitief beëindigt en het opgebouwde bedrag in één keer uitkeert – vaak als lijfrente of directe uitkering. Waarom is dit relevant bij een echtscheiding?
Omdat het pensioen in eigen beheer een waardevol vermogensbestanddeel is. Bij mediation over de financiële afwikkeling moet je bepalen hoe dit pensioen wordt verdeeld.
Afkoop kan aantrekkelijk zijn voor de partner zonder pensioenrechten, maar het brengt fiscale gevolgen met zich mee. Zonder goede planning betaal je al snel meer belasting dan nodig is. In een mediationtraject bespreek je dit samen, met begeleiding van een mediator, om tot een eerlijke verdeling te komen zonder onaangename verrassingen.
De fiscale gevolgen van afkoop: wat verandert er?
Als je kiest voor afkoop van je pensioen in eigen beheer, krijg je te maken met de inkomstenbelasting. Het uitgekeerde bedrag wordt belast als inkomen in box 1, met tarieven tot 49,5% (in 2024).
Dit is hoger dan de tarieven voor vermogen in box 3, dus het kan flink impact hebben op je belastingaanslag.
Belangrijk: de fiscus ziet de afkoop als een eenmalig hoog inkomen, waardoor je mogelijk in een hogere belastingschijf terechtkomt. Voor DGA’s komt er een extra laag bij: de doorsneepremie. Bij afkoop moet je soms een doorsneepremie betalen aan de fiscus, vooral als je jonger bent dan 65 jaar en je pensioen eerder is opgebouwd.
Dit is een soort boete voor het voortijdig beëindigen van de regeling. Het bedrag hangt af van je leeftijd, de opgebouwde pot en de fiscale waardering. Een voorbeeld: bij een pensioenpot van €200.000 en een doorsneepremie van 10% betaal je al snel €20.000 extra belasting. In mediation bespreek je wie deze last draagt – jij of je ex-partner?
Een ander fiscaal aspect is de partnerheffing. Bij een echtscheiding kan de partner zonder pensioenrechten aanspraak maken op een deel van de uitkering.
Als je afkoopt, moet je dit bedrag direct verdelen, maar de belastingheffing blijft bij de oorspronkelijke pensioenhouder (jij als DGA). Dit leidt tot een onevenredige belastingdruk, zeker bij pensioenverevening in eigen beheer.
Een mediator helpt hierbij om afspraken te maken over compensatie, bijvoorbeeld via een hogere uitkering aan je ex-partner om de fiscale gevolgen te verzachten. Let op: de Belastingdienst eist dat afkoop alleen mag als er geen sprake is van een 'fiscale verklikking' – je mag niet alleen afkopen om belasting te ontduiken. In een mediationgesprek leg je dit vast in een convenant, zodat beide partijen weten waar ze aan toe zijn. Raadpleeg altijd een fiscalist voor de exacte berekening, want elk geval is uniek.
Hoe werkt afkoop in de praktijk: stappen en varianten
Stap 1: Bereken de waarde van je pensioen in eigen beheer. Dit doe je via een actuariële berekening, vaak door een pensioenadviseur.
De waarde hangt af van je leeftijd, het opgebouwde kapitaal en de rentestand. Voor een doorsnee DGA-pensioen van €150.000 tot €300.000 is deze berekening essentieel. Kosten? Een adviseur rekent €500 tot €1.500 per berekening, afhankelijk van de complexiteit.
Stap 2: Kies een afkoopmodel. Er zijn twee hoofdvarianten: directe uitkering of lijfrente.
Bij directe uitkering krijg je het bedrag in één keer op je rekening, maar betaal je meteen belasting.
Dit is handig als je snel cash nodig hebt, maar fiscaal vaak minder voordelig. Lijfrente betekent dat je het bedrag omzet in een periodieke uitkering (bijv. €1.000 per maand voor 10 jaar). Dit spreidt de belastingdruk en kan gunstiger zijn bij een scheiding, vergelijkbaar met de fiscale gevolgen van het afkopen van een spaarrekening, omdat je ex-partner dan een deel van de uitkering krijgt zonder dat jij direct de volle laag belasting betaalt. Variant: de hybride afkoop.
Hierbij kies je voor een combinatie: een deel direct uitkeren (bijv. €50.000 voor je ex-partner) en de rest in lijfrente. Dit is populair in mediation omdat het flexibiliteit biedt.
Kosten voor het opzetten van een lijfrente? Een verzekeraar of bank rekent €200 tot €500 aan advies- en afsluitkosten. In mediation overleg je welk model past bij jullie situatie, rekening houdend met de financiële draagkracht na de scheiding.
Praktisch gezien moet je ook rekening houden met de doorsneepremie en eventuele boeterentes.
Voor een pensioen van €200.000 kan de totale fiscale last €40.000 tot €60.000 bedragen. In een mediationtraject zet je deze cijfers op tafel en onderhandel je over de verdeling. Een mediator uit het MfN-register kan helpen om dit objectief te houden, zonder emotionele strijd.
Kosten van mediation en fiscale begeleiding: wat mag je verwachten?
Mediation over de afkoop van een pensioen in eigen beheer kost tijd en geld, maar het levert vaak meer op dan een juridische strijd. Een MfN-gecertificeerd mediator rekent gemiddeld €150 tot €200 per uur (excl. btw).
Voor een volledig echtscheidingsmediationtraject inclusief pensioenverdeling ben je €2.000 tot €5.000 kwijt, afhankelijk van de complexiteit.
Dit is een indicatief bedrag; sommige trajecten zijn sneller klaar, andere lopen langer door fiscale discussies. Extra kosten: fiscale advisering. Een fiscalist of pensioenadviseur kost €100 tot €200 per uur.
Voor een complete berekening van de afkoop en doorsneepremie reken op €1.000 tot €2.000. Gelukkig kun je deze kosten soms verhalen op je werkgever (je bv) of via een rechtsbijstandverzekering. In mediation leg je vast wie welke kosten draagt, om verrassingen te voorkomen. Vergoedingen: de Raad voor Rechtsbijstand kan een toevoeging geven voor mediation, met een eigen bijdrage vanaf €53 per persoon (inkomensafhankelijk).
Check dit via de website van de Raad. Kies altijd voor een mediator in het MfN-register – dit garandeert kwaliteit en onafhankelijkheid.
Vermijd goedkope 'snel-mediators' zonder certificering; die laten je fiscaal wel eens in de steek.
Praktische tips voor DGA’s in mediation
Tip 1: Begin op tijd. Regel de pensioenafkoop vóór de mediation begint, zodat je cijfers klaarliggen.
Dit voorkomt vertraging en extra kosten. Gebruik een betrouwbare pensioenadviseur voor de berekening.
Tip 2: Wees transparant in mediation. Deel alle fiscale documenten met je ex-partner en de mediator. Zo bouw je vertrouwen op en voorkom je dat de Belastingdienst later roet in het eten gooit. Tip 3: Kies voor lijfrente als je ex-partner langere zekerheid nodig heeft.
Dit spreidt de belasting en maakt de verdeling eerlijker. Overleg met je fiscalist hoe je dit opzet zonder extra kosten.
Tip 4: Laat je niet leiden door