Fiscale eenheid verbreken na de echtscheiding: Gevolgen voor de inkomstenbelasting
Als de relatie voorbij is, sta je voor een berg praktische zaken. Een van de belangrijkste en ingewikkeldste aspecten is de financiële afwikkeling. Zaken als partneralimentatie en de verdeling van de woning zijn vaak al complex genoeg.
Toch is er nog een belangrijk aandachtspunt: de fiscale eenheid. Hoe zit het precies met de Belastingdienst na een scheiding?
Welke keuzes moet je maken en wat zijn de gevolgen voor je portemonnee? In dit artikel leggen we het stap voor stap uit.
Fiscaal partnerschap bij scheiding
De term ‘fiscaal partnerschap’ klinkt zwaarder dan het is. Het is geen juridisch partnerschap, maar een status die de Belastingdienst toekent aan mensen die samenwonen en voldoen aan bepaalde voorwaarden.
Het grote voordeel is dat je bepaalde aftrekposten en heffingskortingen over en weer kunt verdelen, wat vaak financieel voordelig is. Hoe zit het met de einddatum?
De Belastingdienst beëindigt het fiscaal partnerschap op het moment dat het verzoek tot scheiding wordt ingediend bij de rechter én je niet meer op hetzelfde adres staat ingeschreven. Bij een geregistreerd partnerschap eindigt de relatie al op het moment dat je de beëindigingsovereenkomst ondertekent en je je uitschrijft op het gemeentehuis. Een veelgemaakte fout is het vergeten van de adreswijziging. Blijf je langer op papier op hetzelfde adres staan, dan loopt het fiscaal partnerschap ook langer door.
Dit kan vervelende gevolgen hebben, zoals een onterechte toeslagpartner of een verkeerde verdeling van de hypotheekrenteaftrek.
Geef je verhuizing dus direct door aan de gemeente.
Samen of apart aangifte doen
De vraag die direct na de scheiding leeft: kunnen we dit jaar nog samen aangifte doen? Het antwoord is: ja, dat kan één keer.
Als je in een kalenderjaar scheidt, mag je over dat hele jaar nog één keer samen aangifte doen voor de inkomstenbelasting.
Dit kan financieel voordelig zijn, omdat je de aftrekposten en heffingskortingen slim over elkaar kunt verdelen. Let wel: dit is een keuze. Het is niet verplicht.
Soms is het juist voordeliger om direct apart aangifte te doen. Dit hangt af van jullie individuele inkomens en aftrekposten. Over het jaar ná de scheiding is samen aangifte doen definitief niet meer toegestaan. Vanaf dat moment moet ieder zijn eigen aangifte indienen.
Een praktische tip: zorg dat je de benodigde inkomensgegevens van je ex-partner bij de hand hebt.
Zonder deze gegevens kun je geen correcte aangifte doen. Maak hier goede afspraken over, bijvoorbeeld via een mediator.
Ook is het slim om je voorlopige aanslag direct na de scheiding aan te passen. Zo voorkom je een grote naheffing of een veel te lage teruggave aan het einde van het jaar.
Eigen woning en hypotheek na scheiding
De eigen woning is vaak het grootste bezit en de grootste bron van zorgen na een scheiding.
Fiscaal gezien is er veel mogelijk, maar de regels zijn streng. De hypotheekrenteaftrek kan door fiscale partners vrij worden verdeeld, zolang het totaal maar 100% is.
Eén van jullie kan dus 70% van de rente aftrekken en de ander 30%, als dat de werkelijke verdeling is. Hier schuilt een groot gevaar. De Belastingdienst kijkt kritisch naar de woningverdeling en scheiden met een bankspaarhypotheek. De Scheidingsplanner waarschuwt voor de bijleenregeling en de verplichte aflossing op de hypotheekschuld.
Als je overwaarde opneemt voor een nieuwe woning of andere zaken, mag je de rente over dat bedrag niet meer aftrekken.
Een andere valkuil is de verdeling van de over- of onderwaarde. Als je dit niet correct vastlegt, kan de Belastingdienst de transactie zien als een schenking. Dat leidt tot ongewenste belastingheffing.
Tot slot is er de ‘scheidingsregel’ voor de renteaftrek. Deze regel geeft je twee jaar de tijd om de hypotheek na de scheiding te regelen, zonder dat dit direct fiscale gevolgen heeft. Inzicht in de fiscale gevolgen van de eigen woning is essentieel om problemen te voorkomen.
Alimentatie en belasting
De financiële verplichtingen na een scheiding zijn niet voorbij zodra de verdeling is geregeld. Ook de fiscale gevolgen van de afkoop van een woekerpolis verdienen aandacht. Partneralimentatie en kinderalimentatie spelen eveneens een belangrijke rol, en ze worden fiscaal heel anders behandeld.
Dit is een bron van veel verwarring en fouten in convenanten. Partneralimentatie is aftrekbaar voor de betaler en belast voor de ontvanger.
Dit betekent dat de persoon die de alimentatie betaalt, dit bedrag mag aftrekken van het belastbare inkomen. De persoon die de alimentatie ontvangt, moet hierover inkomstenbelasting betalen. Dit is een duidelijke regel, maar de praktijk kan soms ingewikkeld zijn, bijvoorbeeld bij betalingen in natura of incidentele betalingen.
Kinderalimentatie is dat niet. De wetgever wil de kinderen zoveel mogelijk buiten de fiscale gevolgen van de scheiding houden.
Kinderalimentatie is dus niet aftrekbaar voor de betaler en niet belast voor de ontvanger. Het is een netto betaling. Het is cruciaal om deze twee vormen van alimentatie in het convenant scherp te onderscheiden. De Belastingdienst ziet hier helaas nog te veel fouten in.
Veelgemaakte fouten bij scheiding en belastingen
De fiscale regelgeving rondom een echtscheiding is complex en niet altijd eenduidig.
- Samen aangifte doen na het scheidingjaar: Dit is simpelweg niet toegestaan, hoe makkelijk het ook lijkt.
- Kinderalimentatie aftrekken: Dit mag dus echt niet. Alleen partneralimentatie is aftrekbaar.
- Vergeten adreswijziging: Blijf je op papier samenwonen, dan blijf je fiscaal partner. Geef je verhuizing op tijd door.
- Geen heldere verdeling van aftrekposten: Maak concrete afspraken over wie welk deel van de hypotheekrenteaftrek en andere aftrekposten krijgt. Leg dit vast.
- De woningregels negeren: De bijleenregeling en de scheidingsregel voor renteaftrek zijn complex. Negeer ze niet, want de fiscale gevolgen zijn groot.
Uit de praktijk blijkt dat er veel fouten worden gemaakt. Deze fouten leiden vaak tot problemen met de Belastingdienst, met naheffingen en boetes als gevolg.
Hieronder de meest voorkomende valkuilen: Een mediator kan helpen om deze fiscale valkuilen te signaleren, maar het is vaak verstandig om een fiscalist of een speciaal opgeleide scheidingsplanner in te schakelen voor de definitieve berekeningen en het opstellen van de juiste afspraken. Goed advies nu voorkomt een hoop stress en geldzorgen later. Disclaimer: Dit artikel is informatief van aard en is geen juridisch advies.
De fiscale situatie is voor iedereen anders. Raadpleeg altijd een MfN-gecertificeerd mediator of een fiscalist voor jouw specifieke situatie.
Mediationuitkomsten zijn afhankelijk van individuele omstandigheden.