De fiscale aspecten van het voortgezet gebruik van de woning door de ex-partner
Een scheiding is al ingewikkeld genoeg zonder de fiscale rompslomp eromheen. Toch is dat precies wat er gebeurt als jullie besluiten dat één van de twee in het huis blijft wonen. De Belastingdienst kijkt namelijk heel anders naar jullie situatie zodra de scheiding een feit is.
Wat betekent dat voor de hypotheekrenteaftrek? En hoe zit het met de eigenwoningschuld?
Dit is geen kattenpis; een verkeerde aangifte kan je duizenden euros kosten. Een gecertificeerd mediator kan jullie helpen deze valkuilen te omzeilen.
De fiscale klap na de scheiding
Zolang jullie getrouwd zijn en in hetzelfde huis wonen, is de fiscale situatie helder. Jullie delen de hypotheek en de renteaftrek.
Maar op het moment dat de scheiding wordt uitgesproken of jullie schriftelijk afspreken dat het huwelijk voorbij is, verandert er fundamenteel iets.
De Belastingdienst ziet jullie vanaf dat moment als twee aparte economische eenheden. Dit betekent dat de hypotheekrenteaftrek niet langer automatisch gedeeld kan worden op basis van het eigenwoningforfait. De kern van het probleem ligt vaak bij de eigenwoningreserve.
Als je het huis verkoopt met overwaarde, en één van jullie blijft er later wonen, dan kan die overwaarde worden 'ingespoten' in de nieuwe hypotheek. Dit leidt tot een lagere renteaftrek.
De Belastingdienst eist dat dit strak wordt vastgelegd. Een mediator helpt bij het maken van afspraken die fiscaal waterdicht zijn, zodat je later niet voor verrassingen komt te staan.
Wie betaalt de hypotheekrente?
Stel: jij blijft in het huis, maar de naam van je ex-partner blijft (voorlopig) op de hypotheekakte staan.
Dan ontstaat er een lastige discussie voor de Belastingdienst. Wie mag de rente aftrekken? De fiscale regel is streng: alleen de persoon die de rente daadwerkelijk betaalt én in het huis woont, mag deze aftrekken.
Als jij de volledige rente betaalt, maar de hypotheek op beide namen staat, moet je dit intern goed vastleggen. Een veelgehoorde oplossing is de 'Schenkingsvrijstelling voor de eigen woning'.
Als je ex-partner de rente betaalt terwijl jij er woont, wordt dat fiscaal gezien als een schenking.
Dat kan tot gevolg hebben dat je ex-partner geen aftrek heeft en jij de rente misschien niet volledig kunt aftrekken. Een MfN-gecertificeerde mediator kan een modelovereenkomst opstellen waarin dit wordt geregeld, zodat jullie beide weten waar je aan toe bent.
De eigenwoningschuld en de verdeling
Als de woning wordt overgenomen, moet de overwaarde worden verdeeld. Stel het huis is € 400.000 waard en de hypotheek is € 250.000.
Dan is er € 150.000 overwaarde. Als jij het huis overneemt, moet je deze € 150.000 uitbetalen aan je ex-partner.
Dit geld kan worden gebruikt om de hypotheek te verlagen (aflossen) of om de ex-partner uit te kopen. Hier schuilt een fiscaal gevaar. Als je de overwaarde gebruikt om de hypotheek te verlagen, verlaag je je eigenwoningschuld.
Dit betekent minder renteaftrek. Gebruik je het geld om je ex-partner uit te kopen? Dan blijft je schuld hoog en behoud je meer renteaftrek, mits je de financiering rond krijgt. Een mediator kan helpen bij het berekenen van de financiële en fiscale gevolgen van deze keuzes.
Vaak is het verstandig om een financieel adviseur in te schakelen voor de exacte cijfers.
De schoonste oplossing is vaak om de woning te verkopen. Dan vervalt de fiscale rompslomp direct.
De woning na de scheiding verkopen?
De overwaarde wordt verdeeld en ieder kan een nieuwe start maken. Toch kiezen veel stellen ervoor om het huis te houden, vaak vanwege de kinderen. Als je kiest voor verkoop, let dan op de timing.
Verkoop je het huis voordat de scheiding officieel is, dan blijven de oude fiscale regels gelden.
Verdiep je hierbij ook in de fiscale gevolgen van de eigen woningreserve. Verkoop je het huis erna, dan gelden de nieuwe regels direct.
Modellen en kosten van mediation
De fiscale aspecten van de woning zijn complex. Denk hierbij ook aan de fiscale behandeling van de overbedelingsvordering; zonder goede afspraken loop je het risico dat de Belastingdienst de aftrek weigert.
De kosten van een mediator lopen uiteen, maar liggen gemiddeld tussen de € 120 en € 200 per uur (exclusief btw). Voor een volledig echtscheidingsmediatietraject inclusief convenant en fiscale afwikkeling, ben je vaak tussen de € 1.500 en € 3.000 kwijt, afhankelijk van de complexiteit. Er zijn verschillende modellen om de kosten te dragen:
- De basisvorm: Beiden betalen de mediator gelijk. Dit is de meest voorkomende situatie bij een 50/50 verdeling van de boedel.
- Rechtsbijstandverzekering: Hebben jullie allebei een rechtsbijstandverzekering? Dan dekt deze vaak de mediationkosten (tot een bepaald bedrag). Check de polisvoorwaarden.
- Raad voor Rechtsbijstand (RvR): Als het inkomen laag is, kan er een toevoeging worden aangevraagd. De eigen bijdrage ligt dan vaak rond de € 53 tot € 88 per persoon. De mediator regelt dit voor jullie.
- Werkgeversregeling: Sommige werkgevers bieden een vergoeding voor mediation bij scheidingen via een Employee Assistance Program (EAP). Vraag dit na bij HR.
Een mediator die is aangesloten bij het MfN-register (Mediatorsfederatie Nederland) voldoet aan hoge kwaliteitseisen.
Dit is cruciaal bij fiscale complexiteit. Je wilt tenslotte iemand die de kneepjes van het familierecht én de fiscale regelgeving kent.
Fiscale valkuilen om te vermijden
Er zijn een paar hardnekkige misverstanden die we vaak tegenkomen. Ten eerste: het idee dat je de hypotheekrente kunt blijven delen als je ex-partner eruit is. Dat mag alleen als je ex-partner nog steeds economisch eigenaar is (dus nog steeds mede-eigenaar is).
Als jij de woning overneemt, ben jij de enige eigenaar en mag jij ook de rente aftrekken.
Een andere valkuil is de 'teruggave van de HRA'. Als je ex-partner de rente heeft betaald, maar jij woont er, is dat vaak geen slimme constructie.
De Belastingdienst ziet dit als een schenking. Dit betekent dat je ex-partner de rente niet mag aftrekken (want woont er niet) en jij mag het niet aftrekken (want betaalt het niet). Het gevolg: de renteaftrek valt weg. Dit is een reden om mediation in te schakelen; je wilt dit soort scenario's voorkomen.
Praktische tips voor de fiscale afwikkeling
Wil je de fiscale rompslomp beperken? Zorg dan dat je goed bent voorbereid.
Dit zijn een paar concrete tips die je direct kunt gebruiken:
- Regel het convenant meteen goed. Laat in het echtscheidingsconvenant precies vastleggen wie wat betaalt en hoe de hypotheek wordt overgenomen. Dit is je bewijsstuk voor de Belastingdienst.
- Check de polis van je verzekering. Veel mensen weten niet dat hun rechtsbijstandverzekering mediation dekt. Dit kan je honderden euros schelen.
- Vraag om een 'akte van verdeling'. Als het huis wordt overgenomen, moet dit worden vastgelegd bij de notaris. Zorg dat dit fiscaal correct gebeurt, zodat je de rente direct kunt aftrekken.
- Houd rekening met de eigenwoningsreserve. Als je het huis verkoopt en later weer koopt, kan dit invloed hebben op je belasting. Een financieel adviseur kan dit voor je uitrekenen.
- Begin op tijd met mediation. Wacht niet tot de emoties hoog oplopen. Een mediator kan jullie helpen om op een kalme manier de financiële zaken te regelen.
Onthoud dit: De Belastingdienst accepteert geen mondelinge afspraken. Alles moet zwart op wit staan in een echtscheidingsconvenant of een aanvullende overeenkomst.
De fiscale aspecten van het voortgezet gebruik van de woning zijn ingewikkeld, maar met de juiste begeleiding goed te managen. Een MfN-gecertificeerd mediator is hierin de sleutel. Hij of zij zorgt ervoor dat de afspraken niet alleen eerlijk zijn, maar ook standhouden bij de Belastingdienst. Zo kun jij je focussen op wat echt belangrijk is: het opbouwen van een nieuwe toek