Arbeidsmediation in de publieke sector: Navigeren door de Wnra-regelgeving
Stel je voor: je werkt bij de gemeente en je hebt een serieus conflict met je leidinggevende. De sfeer is verzuurd en je voelt je niet meer op je plek.
Vroeger stapte je naar de bestuursrechter, een lang en formeel traject. Tegenwoordig ligt dat anders.
Sinds 1 januari 2020 geldt de Wet normalisering rechtspositie ambtenaren (Wnra). Deze wet heeft het landschap van arbeidsmediation in de publieke sector flink opgeschud. Het is nu essentieel om te weten hoe je de nieuwe regelgeving navigeert.
Wet normalisering rechtspositie ambtenaren
De Wnra is een gamechanger voor ambtenaren. Tot voor kort had je een ambtelijk aanstellingbesluit en viel je onder bestuursrecht.
Nu ben je in veel gevallen een 'normale' werknemer met een arbeidsovereenkomst.
Je valt onder het civiele recht, net als je collega's in de private sector. Dit klinkt simpel, maar het heeft enorme gevolgen voor hoe geschillen worden opgelost. De bedoeling van de wet is helder: gelijkheid.
Ambtenaren en werknemers in het bedrijfsleven moeten zoveel mogelijk volgens dezelfde regels werken. Toch blijven er specifieke publieke regels bestaan.
Denk aan de ambtseed, geheimhoudingsplicht en regels over nevenfuncties. Je bent dus niet zomaar 'een werknemer', maar een werknemer met een bijzondere publieke taak.
Geschillenregeling WNRA
Voor de Wnra was de bestuursrechter het aanspreekpunt voor rechtspositionele geschillen. Dat is nu drastisch veranderd.
De wetgever heeft gekozen voor een geschillenregeling die bestaat uit twee delen: minnelijke procedures (paragraaf 2) en de Geschillencommissie (paragraaf 3).
Stap 1 is altijd bemiddeling of mediation. Pas als dat niet lukt, volgt een formele beslissing. Een cruciale tip: probeer eerst er samen uit te komen.
De bestuursrechter is namelijk niet langer bevoegd voor deze rechtspositionele geschillen. Als je direct naar de rechter stapt, loop je het risico dat je zaak niet-ontvankelijk wordt verklaard. De weg via de Geschillencommissie is de aangewezen route.
Paragraaf 2. Minnelijke procedures
Voordat je een formeel geschil start, moet je proberen om er minnelijk uit te komen. Dit is vaak het moment om mediation in te zetten. In mediation werkt een onpartijdige mediator met jullie aan een oplossing waar jullie beide achter staan.
Het is sneller, minder kostbaar en vaak minder belastend voor de onderlinge verhoudingen dan een juridische procedure.
Veel cao's, zoals de Cao Gemeenten, verplichten dit zelfs expliciet. In artikel 11.5 van de Cao Gemeenten staat dat bij geschillen eerst bemiddeling moet worden gezocht.
Zit je bij een gemeente? Check dan altijd eerst je eigen cao. Daarin staan vaak specifieke afspraken over arbeidsmediation bij een conflict over de functiewaardering en wanneer dit moet worden ingezet.
Paragraaf 3. Geschillencommissie
Als de minnelijke weg (mediation) niet tot een oplossing leidt, dan volgt de Geschillencommissie. Dit is een onafhankelijke commissie die een bindende uitspraak doet, bijvoorbeeld bij arbeidsmediation in de logistiek.
De procedure bij de Geschillencommissie is sneller en goedkoper dan een procedure bij de civiele rechter.
De commissie bestaat uit een voorzitter (jurist) en leden uit de sector. Let op: de uitspraak van de Geschillencommissie is bindend. Dat betekent dat je je aan de uitkomst moet houden, tenzij je in hoger beroep gaat bij de civiele rechter. De commissie behandelt zaken over aanstelling, bezoldiging, disciplinaire straffen en arbeidsomstandigheden.
Op wie is de Wet normalisering rechtspositie ambtenaren van toepassing?
De Wnra geldt voor bijna alle ambtenaren. Denk aan rijksambtenaren, provincieambtenaren, gemeenteambtenaren en waterschapsambtenaren.
Maar er is een belangrijke nuance. De wet geldt ook voor het ondersteunend personeel van de rechtspraak.
Dus medewerkers van de Raad voor de rechtspraak, rechtbanken, gerechtshoven, de Centrale Raad van Beroep (CRvB) en het College van Beroep voor het bedrijfsleven (CBB) vallen wél onder de Wnra. Zij zijn rijksambtenaar. Dit betekent dat mediation voor deze groep ook de aangewezen weg is bij geschillen. De sfeer is anders dan bij een gemiddelde gemeente, maar de wettelijke route is identiek. Eerst bemiddelen, dan pas naar de Geschillencommissie.
Voor wie geldt de Wet normalisering rechtspositie ambtenaren niet?
Niet iedereen met een overheidsbaan valt onder de Wnra. De wetgever heeft bewust gekozen voor uitzonderingen voor groepen waar de bijzondere aard van de functie dit vereist.
- Rechterlijke ambtenaren: Rechters en officieren van justitie vallen hier niet onder. Hun onafhankelijke positie is heilig.
- Politie: Agenten en andere politiefunctionarissen blijven onder hun eigen specifieke rechtspositie vallen.
- Defensie: Militairen hebben een eigen regime, onder andere vanwege de hiërarchische structuur en het commando-stelsel.
De belangrijkste uitzonderingen zijn: Voor deze groepen gelden de oude regels nog steeds. Zij vallen onder het ambtenarenrecht en niet onder het normale arbeidsrecht.
Gedetailleerde Uitleg van de overgangsregelingen
Bij geschillen is de bestuursrechter nog steeds het aanspreekpunt. De invoering van de Wnra per 1 januari 2020 was een enorme operatie.
Om problemen te voorkomen, zijn er overgangsregelingen getroffen. Deze regelingen zorgen ervoor dat lopende zaken en bestaande situaties soepel overgaan naar het nieuwe systeem.
Als je op 1 januari 2020 in dienst was, ben je automatisch 'omgezet' naar een arbeidsovereenkomst, tenzij je onder de uitzonderingen valt. De specifieke cao's speelden hier een grote rol in. Zo gold de Geschillenregeling Maassluis al vanaf 4 januari 2020, net voor de landelijke invoering. Deze regelingen moesten zorgen dat er meteen een werkend systeem was.
Voor jou als werknemer verandert er in de praktijk veel: je contract is nu een arbeidsovereenkomst en je rechtspositionele geschillen lopen via de Geschillencommissie. De overgangsregelingen waren bedoeld om deze knip te soepel te maken.
Praktische tips bij arbeidsmediation in de publieke sector
Als je te maken krijgt met een conflict, onthoud dan het volgende. De weg naar de bestuursrechter is bij rechtspositionele geschillen definitief gesloten.
Begin dus met de minnelijke route. Check je cao op verplichte bemiddelingsclausules.
En bedenk je dat mediation vaak de meest effectieve stap is om een conflict op te lossen zonder dat de verhoudingen definitief worden beschadigd. Zo kan arbeidsmediation bij een conflict over de weigering van passend werk uitkomst bieden. Denk na over de status van je werkgever. Een 'overheidswerkgever' houdt rekening met de publieke taak en de ambtseed.
Dat beïnvloedt de sfeer en de verwachtingen. Kies bij voorkeur voor een MfN-gecertificeerd mediator. Deze kwaliteitsgarantie zorgt ervoor dat je professionele begeleiding krijgt. De kosten voor mediation variëren, maar liggen vaak tussen de €120 en €200 per uur per persoon.
Soms betaalt de werkgever dit, soms de verzekering, en soms de Raad voor Rechtsbijstand via een toevoeging.
Check dat altijd vooraf. Disclaimer: Dit artikel is informatief van aard en is geen juridisch advies.
Raadpleeg altijd een MfN-gecertificeerd mediator of juridisch adviseur voor jouw specifieke situatie. Mediationuitkomsten zijn afhankelijk van individuele omstandigheden.