Mediation bij arbeidsongeschiktheid: de Wet verbetering poortwachter en de mediator
Stel je voor: je bent ziek, de bedrijfsarts zegt dat je langzaam moet opbouwen, maar je werkgever wil dat je gewoon weer aan de slag gaat. De sfeer wordt grimmig.
Je voelt je niet meer serieus genomen en de angst voor je baan en inkomen sluipen erin.
Dit is het moment waarop veel mensen vastlopen in het doolhof van de Wet verbetering poortwachter. Het voelt als een strijd, maar het hoeft niet zo te zijn. Mediation bij arbeidsongeschiktheid biedt hier een uitweg.
Het is een manier om het conflict te ontladen en samen met je werkgever weer een brug te bouwen. In plaats van een juridische vechtpartij, ga je het gesprek aan onder begeleiding van een onpartijdige derde: de mediator.
Wat is mediation bij arbeidsongeschiktheid precies?
Mediation is een vorm van conflictbemiddeling waarbij een onafhankelijke en onpartijdige mediator jullie helpt om zelf tot een oplossing te komen. In plaats van naar de rechter te stappen, ga je als werknemer en werkgever (samen of apart) in gesprek.
De mediator faciliteert dit proces. Hij of zij zorgt voor een veilige omgeving waarin jullie allebei je verhaal kunnen doen.
De focus ligt op het herstellen van de communicatie en het vinden van een praktische oplossing voor de toekomst, zowel voor jou als voor de organisatie. Het grote verschil met een rechtszaak is de uitkomst. Bij een rechter bepaalt een derde partij wie er 'wint' en wie er 'verliest'.
Dat gaat vaak ten koste van de relatie. Mediation werkt anders. Het doel is een duurzame regeling die voor beide partijen werkbaar is. Je houdt zelf de regie over de uitkomst. Dit is vooral waardevol bij ziekte, omdat je vaak nog een langere tijd met elkaar te maken hebt, of dat nu is tijdens de re-integratie of bij een beëindiging van het dienstverband.
De rol van de Wet verbetering poortwachter
De Wet verbetering poortwachter (Wvp) zorgt voor een strakke structuur rondom zieke werknemers. De wet verplicht zowel jou als je werkgever om je in te spannen voor een goede re-integratie.
Denk aan het opstellen van een plan van aanpak, het volgen van spreekuren van de bedrijfsarts en het uitvoeren van passende arbeid. Het doel is om je zo snel en goed mogelijk weer aan het werk te helpen. De wetgeving is erop gericht langdurige uitval te voorkomen.
Door die verplichtingen en strakke deadlines (zoals de 42-dagen-eis voor het eerstejaars evaluatiegesprek en de WIA-aanvraag na 104 weken) kunnen makkelijk spanningen ontstaan.
De een vindt de re-integratie-inspanningen van de ander onvoldoende. De bedrijfsarts geeft adviezen die misschien niet goed voelen of die leiden tot discussie. Mediation kan juist in dit wettelijke kader helpen om de grijze gebieden op te lossen. Zo beïnvloedt de Wet Werk en Zekerheid de inzet van mediation bij ontslag, maar het helpt ook om binnen harde kaders op een humane manier invulling aan de situatie te geven. De mediator kent de wetgeving en kan helpen om de discussie te vertalen naar een praktische oplossing die voldoet aan de wettelijke eisen.
Wanneer schakel je een mediator in? De praktische momenten
Mediation is geen magische toverstaf, maar het is een krachtig instrument op specifieke momenten.
Je kunt het inzetten zodra je merkt dat de sfeer omslaat of dat jullie er samen niet uitkomen. Denk aan de volgende situaties:
- Conflict over het re-integratieplan: Jij wilt graag een bepaalde opleiding volgen om weer aan de slag te kunnen, maar je werkgever vindt dit te duur of niet passend. De mediator helpt jullie om elkaars belangen te doorgronden en te zoeken naar een creatieve oplossing.
- Meningsverschil met de bedrijfsarts: Jij bent het oneens met het advies van de bedrijfsarts over je belastbaarheid. De spanning met je leidinggevende loopt op. Een mediator kan helpen om het gesprek te structureren en te zoeken naar een second opinion of een aangepaste aanpak.
- Vertrouwen is weg: De relatie met je leidinggevende is ernstig beschadigd door de ziekteperiode. Een neutrale gespreksleider kan helpen om de communicatie te herstellen, waardoor re-integratie weer mogelijk wordt.
- Voorbereiding op einde dienstverband: Soms is duidelijk dat terugkeer op de oude werkplek niet meer haalbaar is. Mediation helpt om afscheid te nemen op een manier die voor beide partijen respectvol is en juridische procedures voorkomt.
Hoe werkt zo’n mediationtraject bij ziekte?
Een mediationtraject doorloopt een aantal stappen. Het begint altijd met een vrijblijvend kennismakingsgesprek.
Tijdens dit gesprek legt de mediator uit hoe hij werkt, wat de regels zijn (zoals vertrouwelijkheid) en wat de voordelen van een High Trust-mediator zijn.
Vaak worden zowel de werknemer als de werkgever apart gesproken. Als alle partijen akkoord gaan, volgt er een of meerdere mediationgesprekken. In deze gesprekken komen de belangen van beide kanten aan bod.
De mediator zorgt ervoor dat iedereen aan bod komt en dat er echt naar elkaar geluisterd wordt. Het doel is om de onderliggende emoties en behoeften boven tafel te krijgen.
Waarom voelt de werknemer zich niet serieus genomen? Waarom maakt de werkgever zich zorgen over de kosten of de bedrijfsvoering? Als er eenmaal begrip is en er ruimte ontstaat, gaat het over de oplossing. Wat is er nodig om verder te kunnen?
Dat kan een aangepaste functie zijn, een outplacementtraject, een vaststellingsovereenkomst of afspraken over de manier waarop de re-integratie wordt vormgegeven.
Alles wat besproken wordt, is vertrouwelijk. De mediator zorgt dat de gemaakte afspraken worden vastgelegd in een bindend mediationconvenant. Dit document kan, als dat gewenst is, worden voorgelegd aan een rechter voor homologatie (goedkeuring), waardoor het een dwingend karakter krijgt.
De kosten: wie betaalt de mediator?
De kosten van mediation zijn vaak lager dan die van een langdurige juridische procedure.
Een mediator werkt meestal met een uurtarief. In Nederland liggen deze tarieven voor mediation in arbeidszaken vaak tussen de € 120 en € 200 per uur exclusief btw.
Soms zijn de tarieven lager, afhankelijk van de ervaring en het soort mediator. De totale kosten hangen af van de duur van het traject. Een eenvoudig mediationtraject kan al na 2 à 3 gesprekken (dus 4 tot 6 uur) worden afgerond. De totale kosten liggen dan rond de € 500 tot € 1.000.
Bij complexe situaties waarbij veel emoties spelen of de belangen groot zijn, kan het traject langer duren (5 tot 8 gesprekken) en de kosten oplopen tot € 1.500 tot € 2.500 per partij.
- De werkgever de kosten vaak op zich neemt, omdat mediation uiteindelijk leidt tot een oplossing en minder langdurige ziekteverzuimkosten.
- De kosten soms 50/50 worden gedeeld.
- De werknemer soms aanspraak kan maken op rechtsbijstand via een verzekering of een door de Raad voor Rechtsbijstand gesubsidieerde mediator (als je inkomen laag genoeg is).
Dit is nog steeds aanzienlijk minder dan de kosten van een juridisch conflict dat via de kantonrechter wordt opgelost. Wie betaalt dit? Dat is vaak onderdeel van de onderhandeling. In de praktijk zie je dat: Een mediator die is aangesloten bij het MfN-register (Mediatorsfederatie Nederland) voldoet aan hoge kwaliteitseisen. Dit is een belangrijk keurmerk dat zekerheid biedt over de professionaliteit, onpartijdigheid en de kwaliteitsbewaking door de SKM.
Praktische tips voor mediation bij arbeidsongeschiktheid
Als je overweegt om mediation in te zetten, zijn dit een paar concrete tips die je direct kunt gebruiken:
- Begin op tijd. Wacht niet tot de verhoudingen helemaal verhard zijn. Zodra je merkt dat het gesprek stroef loopt, is mediation een goed idee. Het voorkomt dat het conflict escaleert.
- Kies een MfN-gecertificeerde mediator. Dit kwaliteitskeurmerk geeft je de garantie dat de mediator voldoet aan opleidingseisen en een klachtenregeling heeft. Zo weet je dat je in goede handen bent.
- Bespreek de kosten vooraf. Vraag naar het uurtarief en een sch