Annuïteitenhypotheek verdelen bij scheiding: Fiscale voortzetting en de eigenwoningreserve
Stel: je zit midden in een scheiding. Het huis moet verdeeld, de hypotheek geregeld.
En dan komt er ook nog een hoop fiscale rompslomp op je af. Vooral de annuïteitenhypotheek en de eigenwoningreserve (EWR) zorgen voor de nodige hoofdbrekens. Het is complex, maar met de juiste uitleg en begeleiding kun je hier samen uitkomen. Een mediator kan helpen om dit soort financiële en fiscale kwesties helder te krijgen en vast te leggen in een echtscheidingsconvenant.
U en uw fiscale partner zijn uit elkaar
Als u uit elkaar gaat, is de kans groot dat u fiscale partners was.
Dat betekent dat de Belastingdienst u samenzag voor de inkomstenbelasting. Bij een scheiding verandert er veel, zeker voor de eigen woning. De eigenwoningreserve (EWR) is een belangrijk fiscaal begrip. Het is het bedrag dat u onbelast mag opnemen uit uw eigen woning.
Bij een scheiding moet deze reserve verdeeld worden. Voor 2013 was er nog wel wat ruimte voor een afwijkende verdeling.
Sindsdien is de wet strenger. De verdeling van de EWR volgt nu de feitelijke situatie.
De belangrijkste vraag is: wie is er eigenaar van de woning? En wie is er hoofdelijk aansprakelijk voor de hypotheek? De Belastingdienst kijkt naar deze gerechtigdheid, niet naar wat er in een contract staat.
Hebt u uw ex-partner uitgekocht?
Een veelvoorkomende situatie is dat één partner de ander uitkoopt. De woning blijft in bezit van de vertrekkende partner, of de blijvende partner neemt de woning over.
De verdeling van de EWR hangt af van de eigendomsverhouding na de scheiding. Bij een huwelijk in gemeenschap van goederen was alles 50/50. Dat gold ook voor de EWR. Tegenwoordig is de verdeling vaak anders, afhankelijk van wat er is afgesproken.
Bij samenwoners met een geregistreerd partnerschap of huwelijkse voorwaarden, hangt de verdeling af van de afspraken. De EWR wordt echter toegerekend op basis van de gerechtigdheid tot de woning en de hypotheek.
Dit betekent dat de verdeling van de overwaarde in het convenant de EWR-verdeling niet automatisch bepaalt.
In welke situatie geldt het goedkeurend besluit?
De fiscale verdeling is leidend voor de Belastingdienst. Er is een belangrijk besluit van de Belastingdienst dat scheidingen makkelijker maakt. Dit besluit dateert van 30 januari 2018 (nummer 2018-1511) en heeft terugwerkende kracht tot 1 januari 2013.
Het is bedoeld om problemen te voorkomen als de EWR ongelijk wordt verdeeld. De goedkeuring is er voor alle fiscale partners, dus ook voor ongehuwd samenwonenden.
Het besluit gaat uit van een specifieke casus. Stel, de EWR is € 100.000, de belaste eigenwoningreserve (BEWS) is € 200.000, de woning is € 400.000 waard. De annuïteitenhypotheek is € 100.000 en er is een aflossingsvrije hypotheek van € 200.000.
Een van de partners heeft € 100.000 eigen vermogen ingebracht. In zo’n geval keurt de Belastingdienst goed dat de EWR 50/50 wordt verdeeld, ook als de eigendomsverhouding anders is.
Mogelijk nadeel van de wet is dat lening voor eigen woning deels in box 3 terecht komt
Als de EWR niet goed wordt verdeeld, kan dit leiden tot ongewenste fiscale gevolgen. De lening voor de eigen woning kan dan deels in box 3 terechtkomen.
Box 3 is het deel van de belastingheffing over sparen en beleggen.
De rente over dat deel van de lening is dan niet meer aftrekbaar in box 1. Dit kan een flinke financiële strop zijn. Voorkomen is beter dan genezen. Door de EWR slim te verdelen, houdt u zoveel mogelijk de renteaftrek in box 1.
Dat scheelt aanzienlijk in de maandlasten. Het is dus zaak om dit goed te regelen.
Goedkeuring voorkomt vermindering renteaftrek in box 1
Een mediator kan u hierbij helpen en de fiscale gevolgen van pensioenafkoop voor u inzichtelijk maken.
De goedkeuring in het besluit van 2018 is er juist om te voorkomen dat de renteaftrek in box 1 wordt verminderd. De Belastingdienst gaat akkoord met een 50/50 verdeling van de EWR. Dit is gunstig voor beide ex-partners.
Het zorgt ervoor dat de fiscale voordelen van de eigen woning zo veel mogelijk behouden blijven. Zonder deze goedkeuring zou de verdeling van de EWR leiden tot een ongelijke verdeling van de renteaftrek.
Dit is vaak niet de bedoeling van de scheidende partners. De goedkeuring zorgt voor een eenvoudige en rechtvaardige oplossing. Het is een belangrijk instrument om fiscale problemen bij scheiding te voorkomen.
Voorbeeld (ontleend aan het besluit)
Stel, u en uw ex-partner gaan scheiden. Uw woning heeft een overwaarde van € 100.000.
Volgens de huwelijkse voorwaarden krijgt u € 75.000 en uw ex-partner € 25.000. De EWR is voor beiden € 50.000.
De fiscale verdeling (50/50) wijkt af van de contractuele verdeling (75/25). Uw ex-partner koopt een nieuwe woning van € 275.000, waarbij u ook rekening moet houden met de fiscale gevolgen van een bankspaarhypotheek.
De EWR is € 50.000. De maximaal aftrekbare hypotheek is dan € 225.000. Dit voorbeeld laat zien dat de EWR-invloed heeft op de financieringsmogelijkheden na de scheiding. Het is dus belangrijk om dit goed te berekenen.
Contractuele verdeling overwaarde bij echtscheiding beïnvloedt eigenwoningreserve niet
Een veelgemaakte fout is denken dat de verdeling van de overwaarde in het convenant ook de EWR bepaalt.
Dit is niet het geval. De Belastingdienst kijkt naar de feitelijke gerechtigdheid. Dus: wie is er eigenaar en wie is er aansprakelijk? Die verhouding bepaalt de EWR-verdeling.
Stel, u heeft een overwaarde van € 100.000. U spreekt af dat u € 75.000 krijgt en uw ex-partner € 25.000.
De EWR wordt echter 50/50 verdeeld. Dit kan leiden tot problemen als u dit niet goed afstemt.
De fiscale verdeling is leidend voor de Belastingdienst. De contractuele verdeling is leidend voor de verdeling van het vermogen. Een mediator helpt om de fiscale en contractuele verdeling op elkaar af te stemmen. Dit voorkomt verrassingen bij de Belastingdienst.
Praktische tips voor de verdeling van uw annuïteitenhypotheek
Het verdelen van een annuïteitenhypotheek bij scheiding is complex, zeker als u kijkt naar de fiscale gevolgen van het afkopen van een woekerpolis. Er spelen veel fiscale regels.
- Vraag bij 50/50 financiering en EWR van één partner verdeling EWR 50/50 aan: Dit voorkomt box 3-problemen. Zorg dat dit goed wordt vastgelegd.
- Houd rekening met EWR op basis van eigendom: De verdeling van de overwaarde in het convenant is niet leidend voor de EWR. Kijk naar de feitelijke gerechtigdheid.
- Let op: verdeling EWR 50/50 is onherroepelijk: Eenmaal gekozen, kunt u dit niet meer terugdraaien. Wees dus zeker van uw zaak.
- Geen verzoek indienen voor verdeling EWR 50/50 bij gezamenlijke financiering: Dit kan leiden tot verlies van renteaftrek. Regel dit direct goed.
Hieronder vindt u een aantal praktische tips om dit soepel te laten verlopen.
De rol van mediation bij financiële afwikkeling
Een scheiding is emotioneel en ingewikkeld. De fiscale regels rondom de eigen woning maken het er niet eenvoudiger op. Een MfN-gecertificeerd mediator kan u helpen om overzicht te creëren.
Samen worden afspraken gemaakt die recht doen aan beide partijen en die fiscaal kloppen. Bij mediation draait het niet alleen om de emoties, maar ook om de praktische en financiële afwikkeling. Een mediator is onpartijdig en helpt u om samen tot een oplossing te komen. Hij of zij kent de fiscale regels en kan u helpen om de juiste keuzes te maken.
De kosten voor mediation variëren. Een mediator kost gemiddeld € 120 - € 200 per uur.
Een volledig echtscheidingsmediatietraject kost vaak tussen de € 1.500 en € 3.000. Soms is er een vergoeding mogelijk via de Raad voor Rechtsbijstand, of via uw werkgever of verzekering. Informeer hiernaar.
Let op: dit artikel is informatief en geen juridisch advies. Raadpleeg altijd een MfN-gecertificeerd mediator of juridisch adviseur voor uw specifieke situatie. Mediationuitkomsten zijn afhankelijk van individuele omstandigheden.