Mediation bij onduidelijkheid over de wilsbekwaamheid op het moment van testeren
Een testament opmaken voelt vaak als een heel persoonlijke en kwetsbare stap.
Je wilt zeker weten dat je wensen straks worden gerespecteerd. Maar wat als er later twijfel ontstaat over of je op dat moment wel helemaal helder bij hoofd was? Of wat als familieleden roepen dat je niet wilsbekwaam was? Dat is ontzettend pijnlijk en kan leiden tot enorme ruzies die een erfenis compleet kunnen verzieken. Mediation is dan niet zomaar een optie; het is vaak de enige manier om dit soort complexe en emotionele kwesties zonder een vechtscheiding van de nalatenschap op te lossen.
Wat is mediation bij wilsbekwaamheid en testamenten?
Stel je voor: je vader is overleden en heeft een testament nagelaten waarin een van de kinderen is onterfd. Dat kind beweert nu dat vader niet meer wist wat hij deed door dementie of medicijnen.
De andere familieleden staan op dat het testament gewoon geldig is. De sfeer is verzuurd en niemand praat meer met elkaar.
Dit is het moment waarop familiemediation inschakelt. Mediation is een manier van geschillen oplossen waarbij een onafhankelijke, gecertificeerde mediator jullie helpt om zelf tot een oplossing te komen. In plaats van dat een rechter beslist wie er gelijk heeft, gaan jullie in gesprek.
De mediator begeleidt dat gesprek, zorgt dat iedereen aan bod komt en zoekt naar gemeenschappelijke belangen. Het doel is niet om 'te winnen', maar om de familierelatie te redden en tot een eerlijke verdeling te komen die voor iedereen acceptabel is.
Wat mediation onderscheidt van een juridische procedure, is de sfeer en de aanpak. In een rechtszaak draait het om bewijs en juridische argumenten. Wie kan het hardst maken dat oom Willem toen niet wilsbekwaam was? Dat is een strijd.
Bij mediation draait het om verhalen, gevoelens en oplossingen. De mediator zorgt voor een veilige omgeving waarin je kunt praten over de onderliggende emoties: het verdriet, het onbegrip, de angst voor onrechtvaardigheid.
Waarom is mediation zo belangrijk bij deze specifieke twijfels?
Twijfels over wilsbekwaamheid op het moment van testeren zijn een van de meest verstikkende problemen in een erfenis. Het is een kwestie die diep ingrijpt in hoe je over je familie denkt.
Als je broer of zus beweert dat je vader niet wist wat hij deed, voelt dat voor jou als een aanval op diens nagedachtenis en op jouw eigen eerlijkheid. Een gerechtelijke procedure over wilsbekwaamheid is vaak een lang en duur traject. Je hebt experts nodig, getuigen, artsenverklaringen.
De kosten lopen snel op tot vele duizenden euro's en het duurt vaak jaren voordat er een uitspraak is.
Bovendien is de uitkomst onzeker. Een rechter kan een testament volledig vernietigen of gedeeltelijk ongeldig verklaren, wat vaak tot een voor niemand bevredigende situatie leidt. Mediation biedt hier een uitweg.
In plaats van een juridische strijd over 'wilsbekwaamheid', verlegt je de focus naar wat echt belangrijk is. Kunnen we afspraken maken die recht doen aan de wens van de overledene, maar ook aan de behoeften van de nabestaanden? Door de emoties en belangen apart te bespreken, ontstaat er vaak ruimte voor een oplossing die een rechter nooit had kunnen bedenken.
Hoe werkt mediation in de praktijk? Een stappenplan
Het proces begint altijd met een vrijblijvend kennismakingsgesprek. Jij en de andere betrokkenen (indien mogelijk) spreken af met de mediator.
Tijdens dit gesprek legt de mediator uit hoe mediation werkt, wat zijn rol is en wat jullie kunnen verwachten. Het is een moment om te voelen of er een klik is en of mediation voor jullie geschikt is. Als jullie besluiten om verder te gaan, volgt er een aantal sessies.
De mediator zal eerst met iedereen apart spreken. Dit noem je een intakegesprek.
Hierin kan iedereen vrijuit vertellen wat hem of haar dwarszit, zonder dat de ander er direct op kan reageren. De mediator krijgt zo een beeld van de belangen, emoties en de onderlinge verhoudingen. Vervolgens komen jullie samen. De mediator begeleidt het gesprek.
De kernvraag is niet: 'Was papa nu wel of niet wilsbekwaam?' maar eerder: 'Wat is er gebeurd en hoe lossen we dit samen op?'. De mediator kan helpen om feiten en aannames te scheiden.
Misschien is er een verklaring van de huisarts of een notaris die kan helpen. Het doel is om tot een gezamenlijk gedragen oplossing te komen. Dit kan een nieuwe verdeling van de erfenis zijn, zoals bij de verkoop van een geërfd vakantiehuis, een financiële regeling of simpelweg het uitspreken van excuses en erkenning.
Als er een overeenkomst wordt bereikt, wordt deze vastgelegd in een mediationconvenant.
Dit is een schriftelijke afspraak die juridisch afdwingbaar is. Op die manier is het conflict echt afgesloten en kunnen jullie weer verder met het leven.
De kosten van mediation: een overzicht
De kosten voor mediation variëren, net als bij andere dienstverleners. Over het algemeen werken mediators met een uurtarief.
Voor een familiemediator ligt dit tarief meestal tussen de € 120 en € 200 per uur, exclusief btw. Dit tarief hangt af van de ervaring van de mediator en de regio waar je woont. Voor een volledig mediationtraject, zoals bij mediation bij de vereffening van een nalatenschap of een complexe kwestie over wilsbekwaamheid, moet je rekenen op een totaalbedrag tussen de € 1.500 en € 4.500.
Dit bedrag is vaak inclusief de voorbereiding, de gesprekken en het opstellen van de eindovereenkomst. De totale kosten hangen af van het aantal sessies dat nodig is en de mate van conflicthevigheid.
Goed om te weten: de kosten voor mediation kunnen in sommige gevallen (deels) worden vergoed.
Als je een rechtsbijstandverzekering hebt, check dan de polisvoorwaarden. Steeds vaker dekt een verzekering mediation. Ook is het mogelijk om een toevoeging (subsidie) aan te vragen via de Raad voor Rechtsbijstand. Je betaalt dan een eigen bijdrage die vaststaat en afhankelijk is van je inkomen. Soms is het ook mogelijk om de kosten te verdelen over de erfgenamen of om de kosten te betalen uit de erfenis zelf.
Soorten mediation en tarieven
- Los uur tarief: Veel voorkomend, vaak tussen € 120 en € 200 per uur. Je betaalt voor de daadwerkelijke tijd die de mediator besteedt.
- Vast traject tarief: Sommige mediators bieden een pakket aan, bijvoorbeeld 3 sessies en het opmaken van de overeenkomst voor een vaste prijs, rond de € 1.200 tot € 1.800.
- Vergoeding via werkgever: Sommige bedrijfsmediators bieden ook particuliere mediation aan en soms is er een regeling via je werkgever mogelijk, vooral als de erfeniskwestie je werkprestaties beïnvloedt.
Praktische tips voor een succesvolle mediation
Wil je mediation starten bij een geschil over de wilsbekwaamheid rondom een testament?
Bereid je dan goed voor. Kies allereerst een mediator die is aangesloten bij het MfN-register (Mediatorsfederatie Nederland).
Dit is het onafhankelijke kwaliteitskeurmerk. Een MfN-gecertificeerde mediator heeft een gedegen opleiding gevolgd en moet voldoen aan strenge eisen. Probeer voor jezelf helder te krijgen wat je wilt bereiken. Is het je te doen om het geld?
Of voel je je onrechtvaardig behandeld en wil je dat gewoon uitspreken?
Wees eerlijk tegen jezelf en tegen de mediator over je doelen. Dat helpt bij het vinden van een passende oplossing. Probeer het emotionele en het zakelijke te scheiden.
Begrijpelijk dat de emoties hoog oplopen. Maar probeer in de gesprekken ook te kijken naar wat er praktisch nodig is om verder te kunnen.
De mediator helpt je hierbij. En tot slot: onthoud dat mediation vrijwillig is.
Het werkt alleen als alle partijen er echt voor openstaan. Dwing niemand. Soms is het nodig om eerst de spanning te laten zakken voordat mediation kan beginnen. Een goede mediator weet dit te managen.
Belangrijke disclaimer:
Dit artikel is informatief van aard en is geen juridisch advies. Elke situatie is uniek. Raadpleeg altijd een MfN-gecertificeerd mediator of juridisch adviseur voor jouw specifieke situatie. Mediationuitkomsten zijn afhankelijk van individuele omstandigheden.