De rol van de vertrouwenspersoon versus de mediator bij arbeidsconflicten
Een arbeidsconflict kan je leven flink op zijn kop zetten. Je voelt je onbegrepen, misschien wel geïntimideerd, en je weet niet wat je volgende stap moet zetten.
In zo’n situatie hoor je vaak twee termen voorbijkomen: vertrouwenspersoon en mediator. Het klinkt misschien hetzelfde, maar het zijn totaal verschillende rollen met verschillende doelen.
Door ze door elkaar te halen, loop je het risico dat je de verkeerde hulp inschakelt en je situatie juist verergert. In deze gids leg ik je precies uit hoe je de juiste keuze maakt, wat elke rol voor je kan betekenen en wat je kunt verwachten qua kosten en aanpak.
Wat doet de vertrouwenspersoon?
De vertrouwenspersoon staat letterlijk naast jou. Hij of zij is partijdig en jouw steun en toeverlaat.
Stel je voor dat je te maken hebt met ongewenst gedrag, intimidatie of discriminatie op je werk.
Dan is de vertrouwenspersoon het eerste aanspreekpunt. Je kunt bij hem of haar terecht voor een luisterend oor, opvang en advies over wat je kunt doen. De vertrouwenspersoon houdt zich aan strikte vertrouwelijkheid.
Alles wat je vertelt, blijft binnen de muren van het gesprek. Tenzij er sprake is van strafbare feiten, dan is er een meldplicht.
De vertrouwenspersoon signaleert ook patronen. Als meerdere medewerkers hetzelfde probleem melden, kan de vertrouwenspersoon voorstellen om een mediator in te schakelen voor een complexer conflict. In Nederland zijn vertrouwenspersonen vaak geregistreerd in het LVV-register (Landelijke Vereniging van Vertrouwenspersonen). Dit geeft een kwaliteitsgarantie.
De vertrouwenspersoon is er voor jou, niet voor de werkgever. Hij of zij kan je helpen bij het opstellen van een klacht of het voorbereiden van een gesprek met je leidinggevende.
Wat doet de mediator?
De mediator staat niet naast je, maar tussen jou en de andere partij in. De mediator is onpartijdig en neutraal.
Het doel is niet om jou te steunen, maar om samen met beide partijen een oplossing te vinden.
De mediator faciliteert gesprekken en helpt om de communicatie te herstellen. Een mediator is geschikt wanneer beide partijen gemotiveerd zijn om samen verder te werken, maar vastlopen in hun communicatie. Tijdens een mediationgesprek worden er geen schuldige partijen aangewezen.
In plaats daarvan wordt er gekeken naar wat er nodig is om weer samen te kunnen werken. De mediator legt afspraken vast in een vaststellingsovereenkomst of een gedragsplan. Mediators zijn vaak MfN-geregistreerd (Mediatorsfederatie Nederland). Dit is het kwaliteitskeurmerk voor mediators in Nederland. Een MfN-geregistreerde mediator houdt zich aan een strikte code of conduct en is verplicht om geheimhouding te tekenen via een mediationovereenkomst.
Overlap en samenwerking
Hoewel de rollen verschillen, kunnen ze elkaar wel versterken. Een vertrouwenspersoon kan signaleren dat een conflict escaleert en voorstellen om een mediator in te schakelen.
Een mediator kan tijdens de intake doorverwijzen naar een vertrouwenspersoon als er sprake is van ongewenst gedrag dat eerst individueel moet worden opgevangen. De vertrouwenspersoon is er voor de vroegtijdige opvang. De mediator is er voor het oplossen van het conflict zodra beide partijen daar klaar voor zijn.
Ze vullen elkaar aan, maar ze mogen niet worden verward. Een vertrouwenspersoon kan niet optreden als mediator in een conflict waarbij hij of zij al betrokken is als adviseur van één partij.
Wanneer kies je voor de vertrouwenspersoon?
Kies voor een vertrouwenspersoon als je te maken hebt met ongewenst gedrag, discriminatie, intimidatie of pesten.
De vertrouwenspersoon is er voor jou als je je niet veilig voelt op je werk en je niet weet hoe je dit moet bespreken met je leidinggevende of collega’s. De vertrouwenspersoon biedt je een veilige omgeving om je verhaal te doen. Je kunt samen bekijken wat je volgende stappen kunnen zijn. Misschien wil je een klacht indienen, misschien wil je gewoon even je verhaal kwijt.
De vertrouwenspersoon helpt je om helderheid te krijgen. Een vertrouwenspersoon is altijd partijdig.
Hij of zij staat aan jouw kant. Dit is heel anders dan een mediator, die neutraal is.
Als je je gesteund wilt voelen, is de vertrouwenspersoon de juiste keuze.
Wanneer schakel je een mediator in?
Een mediator schakel je in als beide partijen bereid zijn om met elkaar in gesprek te gaan, maar er niet uitkomen. Denk aan een conflict over takenverdeling, samenwerking of functioneren.
De mediator helpt om de communicatie te verbeteren en om gezamenlijke afspraken te maken. Mediation is geen rechtszaak. Er is geen winnaar of verliezer.
Het doel is om samen een oplossing te vinden die voor beide partijen werkt.
De mediator begeleidt dit proces en zorgt ervoor dat de gesprekken veilig en constructief verlopen. Als er sprake is van ongewenst gedrag, kan een mediator je doorverwijzen naar een vertrouwenspersoon. Andersom kan een vertrouwenspersoon voorstellen om een mediator in te schakelen als het conflict complexer wordt. Zo werken ze samen aan een oplossing.
Best practices bij escalaties
Als een conflict escaleert, is het belangrijk om snel de juiste hulp in te schakelen.
Een vertrouwenspersoon kan helpen om de escalatie te stoppen en partijen tot bedaren te brengen. Een mediator kan vervolgens het gesprek faciliteren. Een valkuil is het verwarren van de rollen.
Schakel geen vertrouwenspersoon in als je een mediator nodig hebt, en vice versa. Dit leidt tot verwarring over bevoegdheden en onafhankelijkheid.
Wees duidelijk over wat je zoekt: steun of oplossing. Een andere best practice is om altijd te kiezen voor een gecertificeerde professional.
Wat is het verschil tussen een vertrouwenspersoon en een mediator?
Kies voor een vertrouwenspersoon die geregistreerd is in het LVV-register. Kies voor een mediator die MfN-geregistreerd is. Dit geeft je zekerheid over kwaliteit en professionaliteit. Een vertrouwenspersoon is partijdig en staat naast jou.
Een mediator is onpartijdig en staat tussen partijen in. De vertrouwenspersoon biedt opvang en advies aan één persoon, waarbij ook de juridische positie van de mediator essentieel is om te begrijpen.
Mag ik mijn vertrouwenspersoon meenemen naar het mediationgesprek?
De mediator richt zich op oplossing en herstel van communicatie tussen beide partijen. Ja, dat mag. Je vertrouwenspersoon kan je ondersteunen tijdens een mediationgesprek.
De mediator zorgt ervoor dat het gesprek veilig en constructief verloopt. Je vertrouwenspersoon kan je helpen om je punten duidelijk te maken.
Kan een vertrouwenspersoon een arbeidsconflict oplossen?
Nee, een vertrouwenspersoon lost een conflict niet op. Hij of zij biedt steun en advies aan één partij. Voor het oplossen van een conflict is een onpartijdige mediator nodig.
De vertrouwenspersoon kan wel helpen om te bepalen of mediation geschikt is.
Wie betaalt de kosten voor mediation?
De kosten voor mediation variëren. Een MfN-geregistreerde mediator kost gemiddeld € 120 tot € 180 per uur. Benieuwd naar de kosten van een intakegesprek bij een mediator in de regio? Een heel mediationtraject kan tussen de € 1.000 en € 3.000 kosten, afhankelijk van de complexiteit.
Sommige werkgevers betalen de mediation, en soms is er een vergoeding voor arbeidsmediation via Nationale-Nederlanden beschikbaar. Ook kun je een vergoeding aanvragen bij de Raad voor Rechtsbijstand als je inkomen laag genoeg is.
Een vertrouwenspersoon is meestal gratis via de werkgever. Dit artikel is informatief van aard en is geen juridisch advies. Raadpleeg altijd een MfN-gecertificeerd mediator of juridisch adviseur voor jouw specifieke situatie.
Mediationuitkomsten zijn afhankelijk van individuele omstandigheden.