De invloed van een schenkingsvrijstelling voor de eigen woning op de verdeling na 2024
Een schenking voor je eigen woning kan een enorme steun zijn, zeker als je net een huis koopt.
Maar wat gebeurt er met zo’n schenking als je relatie op de klippen loopt? De regels rondom belastingvrij schenken zijn de afgelopen jaren flink veranderd. Vooral de afschaffing van de eenmalig verhoogde vrijstelling per 2024 zorgt voor vragen.
Hoe verdeel je de overwaarde als er in het verleden een fikse schenking is gedaan? Dit is wat je moet weten over de invloed van een schenkingsvrijstelling op de verdeling na een scheiding.
Ik heb voor 2024 een belastingvrije schenking voor een koopwoning gekregen – hoe zit dat?
Stel: jij of je (ex-)partner heeft vóór 2024 een groot bedrag belastingvrij geschonken gekregen voor de aankoop van jullie woning. In 2022 was dit nog €106.671 en in 2023 €27.231.
Omdat de schenker vaak de ouders zijn, is de intentie duidelijk: dit geld is voor jouw toekomst, dus voor de eigen woning.
In een scheidingsprocedure speelt deze geschiedenis een belangrijke rol. De mediator zal altijd vragen naar de herkomst van vermogen. Deze specifieke regeling (de eenmalig verhoogde vrijstelling) is per 1 januari 2024 helaas vervallen.
Als je na die datum een schenking krijgt, geldt weer de normale, veel lagere vrijstelling (in 2026 €6.908). Voor de verdeling van de woning na een scheiding telt vooral wat er eerder is binnengekomen. De vraag is: telt de schenking als een gift die in de eigen woning is gestopt, of is het een startkapitaal dat nu eerlijk verdeeld moet worden?
Wat bedoelen we met een eigen woning?
De Belastingdienst is hier best specifiek in. Een eigen woning is de woning die je zelf bewoont en die op jouw naam staat (of op naam van jou en je partner). De schenkingsvrijstelling gold voor een breed scala aan bestedingen rondom die woning.
Het ging dus niet alleen om de aankoopsom. Je mocht het geld besteden aan:
- De daadwerkelijke aankoop van de woning.
- Een verbouwing of onderhoud (denk aan een nieuwe keuken of badkamer).
- Aflossing van de hypotheek.
- De afkoop van erfpacht.
Belangrijk: consumptieve bestedingen (zoals een nieuwe auto of een verre reis) vielen hier niet onder. Werd het geld hiervoor gebruikt? Dan verviel de vrijstelling en moest alsnog schenkbelasting betaald worden.
Voorwaarden eenmalig verhoogde vrijstelling eigen woning
Om aanspraak te maken op die hoge bedragen van voor 2024, moesten er strenge regels gevolgd worden.
De Belastingdienst controleert hier scherp op, ook bij een scheiding. Als je de voorwaarden niet naleefde, was de schenking alsnog belast. Dit was de situatie tot en met 2023:
- Leeftijd: De ontvanger moest tussen de 18 en 40 jaar oud zijn (de dag van de 40e verjaardag telde nog mee).
- Bestedingstermijn: Het bedrag moest binnen 3 kalenderjaren besteed zijn. Bij een schenking in 2023 moest dit dus uiterlijk 31 december 2025 gebeurd zijn.
- Meldingsplicht: Was het bedrag (deels) onbesteed? Dan moest dit vóór 1 mei van het derde kalenderjaar gemeld worden. Bij een schenking in 2023 was de deadline dus 1 mei 2026.
- Onvoorwaardelijk: De schenking moest een vrije gift zijn. Je mocht er geen voorwaarden aan verbinden zoals “als je uit elkaar gaat, moet je het terugbetalen”.
Schenkingsvrijstelling eigen woning (vervallen)
De focus verschuift nu naar de situatie na 2024. De eenmalig verhoogde schenking bestaat niet meer.
Dit betekent een flinke aderlating voor starters op de woningmarkt. In plaats van tienduizenden euro’s, kunnen ouders nu nog ‘slechts’ enkele duizenden euro’s belastingvrij schenken.
Voor scheidingen verandert er op het eerste gezicht niets aan de regels voor schenkingen die al zijn gedaan. Die blijven onder het oude regime vallen. Maar de impact is er wel: het vermogensverschil tussen ex-partners dat ontstaat door een grote schenking, wordt in de toekomst minder groot. Hierdoor zal de invloed van de jubelton op de verdeling van de woning vaak anders liggen.
Schenkingsvrijstelling
De normale vrijstelling blijft bestaan. In 2026 is dit €6.908 per persoon.
Schenkingen boven dit bedrag zijn belast. De eenmalig verhoogde vrijstelling was een uitzondering die nu is verdwenen. Voor mediation is het cruciaal om te weten of een schenking onder de uitzondering viel of onder de normale regeling.
Onvoorwaardelijke schenking
Een schenking moet onherroepelijk zijn. Je kunt niet zeggen: “Ik schenk je €50.000, maar als je relatie strandt, moet je het terugbetalen.” Dat maakt de schenking namelijk tot een lening of een voorwaardelijke gift, wat de fiscale positie verandert.
Wel mag er een afspraak in worden opgenomen dat het bedrag vervalt als het niet op tijd wordt besteed.
Schenking voor een eigen woning
Dat is een heel verschil. Als het geld daadwerkelijk in de woning is gestopt, bijvoorbeeld als eigen middelen bij de aankoop of voor een verbouwing, dan zit het in de stenen. Bij een scheiding wordt dit vaak gezien als een bijdrage van één kant.
De vraag is of je dit wilt ‘terugtrekken’ uit de verdeling of dat je het als gemeenschappelijk belang ziet. In mediation zoeken we hier altijd een maatwerkoplossing voor.
Nieuw kabinet wil schenkingsvrijstelling voor eigen woning per 2024 afschaffen
Het is inderdaad definitief: de maatregel is geschrapt. De reden was onder andere dat de regeling oneerlijk zou zijn ten opzichte van huurders en dat het de huizenprijzen zou opdrijven.
Voor mediation betekent dit dat we minder vaak te maken krijgen met complexe gevallen waarbij één partner een enorm startkapitaal heeft ingebracht via de ouders.
Belangrijke aandachtspunten
Echter, voor scheidingen die nu spelen, is het vaak nog steeds relevant. Veel echtparen die nu uit elkaar gaan, hebben in 2022 of 2023 nog wel gebruikgemaakt van deze regeling. De verdeling van de overwaarde moet dan zorgvuldig gebeuren.
Let op: Leg schenkingen schriftelijk vast, maar zorg dat herroeping/ontbinding alleen mogelijk is bij niet-tijdige besteding. Zo voorkom je dat de fiscus de schenking alsnog ziet als een voorwaardelijke gift.
Voorwaarden voor belastingvrij schenken eigen woning
Als je een schenking hebt ontvangen, bewaar dan alle bewijzen. Denk aan de notariële akte, de bankafschriften en mails van de schenker. Zo kun je de uitsluitingsclausule bij schenkingen bewijzen tijdens de verdeling.
- De ontvanger was 18 tot 40 jaar.
- De bestemming was de eigen woning (aankoop, verbouwing, aflossing).
- De schenking was onvoorwaardelijk.
- De schenking was niet op papier vastgelegd (dus geen notariële schuldbekentenis).
- De bestedingstermijn van 3 kalenderjaren werd gerespecteerd.
Praktische tips bij scheiden en schenkingen
De Belastingdienst kan altijd navraag doen. Bij een scheiding zorgt dit bewijs er vaak voor dat de mediator kan onderbouwen waarom de startpositie anders was. Terugkijkend op de oude regeling (die voor velen nu nog speelt bij de verdeling), waren dit de harde eisen: Als je uit elkaar gaat en er is in het verleden een grote schenking gedaan, blijft emotie vaak een rol spelen.
De valkuilen van de bestedingstermijn
De een voelt zich tekortgedaan, de ander vindt het ‘gewoon van ons’.
- Houd de deadline in de gaten: Bij een schenking in 2023 moest het geld uiterlijk 31 december 2025 besteed zijn.
- Meld het op tijd: Onbesteed bedrag moest vóór 31 mei 2026 gemeld worden. Mis deze datum, en je bent het geld kwijt aan de belastingdienst.
- Herroepen: Vraag de schenker (bijvoorbeeld je ouders) de schenking te herroepen als het bedrag niet op tijd voor de eigen woning wordt gebruikt. Zo voorkom je schenkbelasting.
Schenking en verdeling bij scheiding
Een mediator kan helpen om hier feiten van emoties te scheiden. Hieronder vind je concrete tips om de financiële afwikkeling soepel te laten verlopen. Heb je een schenking gekregen en is het geld (nog) niet volledig besteed?
- De schenking wordt meegenomen: De overwaarde (inclusief de schenking) wordt 50/50 verdeeld. Dit is de standaard bij een huwelijk in gemeenschap van goederen, tenzij er een huwelijkse voorwaarden zijn.
- De schenking wordt ‘teruggetrokken’: De partner die de schenking heeft gekregen, krijgt eerst zijn/haar startkapitaal terug uit de overwaarde, en het restant wordt gedeeld.
- De schenking wordt gecompenseerd: De partner die de schenking heeft gekregen, houdt de woning en compenseert de ander op een andere manier.
Dan loop je het risico dat je over het restant alsnog schenkbelasting moet betalen. Dit kan een vervelende financiële strop zijn.
Wat gebeurt er met het huis als de schenking in de overwaarde zit? De invloed van een schenking onder uitsluitingsclausule op de woningwaarde is hierbij cruciaal. Er is geen wet die zegt dat de schenking automatisch ‘van de schenker’ blijft. In mediation bekijken we vaak drie opties:
De rol van mediation bij vermogensverdeling
Een mediator helpt om tot een oplossing te komen die recht doet aan de bedoeling van de schenker (vaak: helpen met starten) en de belangen van beide ex-partners. Als je kiest voor mediation bij je echtscheiding, bespreek je deze financiële details in een veilige omgeving.
De mediator is onpartijdig en helpt jullie om samen afspraken te maken.
Dit is vaak goedkoper en sneller dan een vechtscheiding via advocaten. De kosten voor mediation liggen meestal tussen de €120 en €160 per uur per persoon. Een volledig echtscheidingstraject inclusief financiële afwikkeling en het opstellen van het convenant kost vaak tussen de €1.500 en €2.500 per persoon, afhankelijk van de complexiteit.
Disclaimer: Dit artikel is informatief van aard en is geen juridisch advies. Raadpleeg altijd een MfN-gecertificeerd mediator of juridisch adviseur voor jouw specifieke situatie. Mediationuitkomsten zijn afhankelijk van individuele omstandigheden.