Conflict over de bereikbaarheid van de werknemer tijdens de vakantieperiode

Marloes van der Hoeven

MfN-gecertificeerd Mediator

Een vakantie hoort een tijd van rust te zijn. Even helemaal los van je werk.

Toch blijkt in de praktijk dat veel werknemers niet echt offline gaan. Je telefoon gaat over, e-mails stromen binnen en de drang om te reageren is groot. Maar wat als dit leidt tot conflicten?

Wat als je werkgever verwacht dat je bereikbaar bent, terwijl jij toe bent aan rust?

Dit is een steeds vaker voorkomend thema binnen arbeidsmediation. Een conflict over bereikbaarheid kan flink escaleren en je vakantie verpesten. Het is zaak om hierover duidelijke afspraken te maken voordat je de deur achter je dicht trekt.

Moet je bereikbaar blijven tijdens je vakantie?

De vraag of je bereikbaar moet zijn, leeft enorm. Vooral onder hoogopgeleiden is dit een dingetje.

Uit onderzoek van Ernst & Young blijkt dat 66% van de hoogopgeleiden tijdens de vakantie bereikbaar is voor werk.

Maar liefst 50% werkt daadwerkelijk door. Dit zorgt voor stress; 20% ervaart dit als storend. Toch vindt 40% het ook prettig om bereikbaar te blijven.

En 25% wordt onrustig als ze echt niets horen van het werk. Het is dus een tweestrijd. Wettelijk gezien is het antwoord helder: vakantie is bedoeld voor rust en herstel. De Europese richtlijn benadrukt dit.

In het Burgerlijk Wetboek (BW) staat het recht op vakantie beschreven. Dit is dwingend recht.

Dat betekent dat een werkgever niet zomaar mag afwijken ten nadele van de werknemer. Je bouwt minimaal 160 uur vakantie op bij een 40-urige werkweek (bij 32 uur is dit 128 uur).

Deze uren bouw je ook op als je ziek bent. Dus ja, je hebt recht op échte rust. Je bent niet standaard verplicht bereikbaar te zijn, tenzij dit expliciet is afgesproken.

Bereikbaarheidsclausule: ben je verplicht bereikbaar te zijn?

Veel werkgevers proberen een bereikbaarheidsclausule in de arbeidsovereenkomst op te nemen. Hierin staat dat je in noodgevallen bereikbaar moet zijn.

Maar let op: dit is niet zomaar geldig. De wet beschermt jouw recht op rust.

Een clausule moet redelijk zijn en mag niet je vakantie onmogelijk maken. Vaak is zo'n clausule vaag. Wat is een 'noodgeval'?

Is een server die crasht een noodgeval? Of een collega die ziek is? Zonder zo'n clausule ben je in principe niet verplicht te reageren. Toch verwachten sommige werkgevers het wel.

Dit leidt tot frictie. De werkgever voelt zich in de steek gelaten, de werknemer voelt zich overvallen.

Dit is precies waar mediation uitkomst kan bieden. Een mediator kan helpen om de ongeschreven regels helder te krijgen.

Is er sprake van een cultuur waarin altijd bereikbaar zijn normaal is? Dan is dat een gesprek waard. Een mediator helpt om hier een grens in te trekken.

Afspraken over bereikbaarheid

De beste oplossing is voorkomen. Maak vooraf duidelijke afspraken met je werkgever over bereikbaarheid tijdens vakantie.

Dit voorkomt teleurstellingen en ruzie. Zorg dat je weet wat er van je verwacht wordt. Is het de bedoeling dat je één keer per dag je mail checkt? Of mag je telefoon uit tot je terugkomt? Hieronder vind je een aantal praktische tips om dit goed te regelen:

• Maak vooraf duidelijke afspraken: Spreek af wat er onder 'noodgeval' valt en hoe je bereikbaar bent (bijv. alleen per telefoon, niet per app).
• Stel een automatische afwezigheidsmelding in: Laat weten dat je er niet bent en wie de contactpersoon is. Dit ontlast jou.
• Plan specifieke momenten: Spreek af dat je bijvoorbeeld alleen 's ochtends tussen 9 en 10 uur bereikbaar bent voor dringende zaken.
• Goede overdracht: Zorg dat je werk goed wordt overgedragen, zodat er geen 'echte' noodzaak is om je te bellen.
• Terughoudend reageren: Reageer niet te snel op berichtjes. Als je altijd direct reageert, ontstaat er precedentwerking. Dan gaat de werkgever dit verwachten.

Recht op vakantie: offline is normaal

Het recht op vakantie is er niet voor niets. Het is essentieel voor je gezondheid en productiviteit.

Uit hetzelfde Ernst & Young onderzoek blijkt dat 20% van de medewerkers meer dan twee dagen vakantie nodig heeft om werk af te zetten.

Dat laat zien hoe moeilijk het is om echt los te laten. Toch is 'offline' gaan de norm. De wetgeving en de EU-richtlijn ondersteunen dit volledig.

Als je tijdens je vakantie constant bereikbaar bent, bouw je geen energie op. Je raakt oververmoeid. Dit leidt tot ziekteverzuim en een hoger risico op een burn-out.

Een mediator kan hierin adviseren. Als je in een conflict zit over dit onderwerp, kan mediation helpen om het belang van rust voor het bedrijf te benadrukken. Het is geen egoïsme om offline te zijn; het is noodzakelijk voor een gezonde bedrijfsvoering.

Te veel gewerkt tijdens je vakantie?

Wat nu als je je vakantie hebt doorgebracht met werken? Misschien wel 4 uur per dag.

Dan voelt je vakantie als een vervalsing. Je hebt geen rust gehad. Dit is een serieus issue. Je mag verwachten dat je vakantie-uren daadwerkelijk als verlof tellen.

Als je structureel werkt tijdens je vakantie, kun je dit bespreken met je werkgever. Bij onenigheid hierover kan bemiddeling bij arbeidsconflicten helpen om tot een passende oplossing te komen.

Als dit leidt tot een conflict, bijvoorbeeld omdat de werkgever weigert dit te erkennen, kan arbeidsmediation bij een conflict over de weigering van passend werk de volgende stap zijn.

Een mediator kan bemiddelen in wat redelijk is. Is het incidenteel gebeurd? Of structureel? Soms is er sprake van een verstoorde arbeidsrelatie. Een mediator helpt om tot een regeling te komen die recht doet aan de geleden onrust en het gemiste rustmoment.

Recht op onbereikbaarheid

Er is veel discussie over een wettelijk recht op onbereikbaarheid. In 2020 diende Gijs van Dijk (PvdA) een initiatiefwetsvoorstel in. Dit voorstel bleef helaas steken in de plenaire debatten.

Er is dus nog geen wet die zegt dat je op elk moment onbereikbaar mag zijn.

Buiten de vakantie om is het dus lastiger om je poot stijf te houden. Echter, de ontwikkelingen staan niet stil.

Er is veel maatschappelijke druk. Vakbonden zoals VCP en De Unie bieden ondersteuning aan leden die hier vragen over hebben. Zij pleiten voor betere regelingen.

Ook zijn er steeds meer cao's waarin afspraken over 'right to disconnect' staan.

Hoewel het nog geen wet is, is de norm aan het verschuiven. Het is zaak om hier met je werkgever over in gesprek te gaan, ook buiten de vakantie om.

Uitzondering zwaarwegend bedrijfsbelang

Natuurlijk zijn er uitzonderingen. Soms is het echt nodig dat je bereikbaar bent.

Denk aan een calamiteit, een datalek, of een overname die op losse schroeven staat. Dit valt onder 'zwaarwegend bedrijfsbelang'. In de wet staat dat je als werknemer verplicht bent om in geval van nood je medewerking te verlenen.

Maar dit moet wel proportioneel zijn. Is er sprake van een echte crisis?

Dan mag de werkgever je bellen. Maar het mag niet zo zijn dat 'zwaarwegend bedrijfsbelang' als excuus wordt gebruikt voor zaken die ook even kunnen wachten. Een mediator kan hierin helpen door te beoordelen of er daadwerkelijk sprake was van een noodsituatie. Dit voorkomt dat de uitzondering de regel wordt.

Precedentwerking bij bereikbaarheid op vakantie

Een valkuil voor veel werknemers is precedentwerking. Als je een keer tijdens je vakantie reageert op een appje omdat je het leuk vindt om betrokken te blijven, of omdat je denkt 'het is maar een klein vraagje', dan went dit.

Je werkgever went eraan. De volgende keer verwacht hij dat je weer reageert. Zo sluip je in een patroon van bereikbaarheid die je eigenlijk niet wilt.

Het is cruciaal om je gedrag hierin te managen. Wees je bewust van de impact van een enkele reactie.

Blijf bij de vooraf gemaakte afspraken. Als je werkgever hier moeite mee heeft, is dat een signaal voor een dieperliggend probleem.

Tweede Kamer wil binnen 6 maanden plan voor ondersteuning mantelzorgers

Misschien is er een te hoge werkdruk of een onrealistische verwachting. Dan is het tijd voor een goed gesprek, eventueel met hulp van een mediator. Hoewel dit specifiek over mantelzorgers gaat, speelt de discussie over werkdruk en flexibiliteit hier ook. De Tweede Kamer vraagt om plannen.

Dit toont aan dat er brede aandacht is voor de combinatie van werk en privé. De verwachtingen van werknemers veranderen.

Werkcoalitie doet voorstellen voor verbetering positie van mensen met beperking

We willen allemaal meer controle over onze tijd, ook tijdens vakantie. Dit onderwerp leeft breed in de politiek. Ook bij een conflict over de opbouw van vakantiedagen tijdens langdurige ziekte is de link naar werkdruk en belastbaarheid duidelijk.

De werkcoalitie wil de positie van mensen met een beperking verbeteren. Dit raakt aan thema's als aanpassingen in werk en het belang van rust.

Vakbonden schorten gesprekken op

Een goede work-life balance is voor iedereen belangrijk, maar voor sommige groepen extra cruciaal. Dit onderstreept de noodzaak van heldere regels rondom bereikbaarheid. Wanneer vakbonden gesprekken opschorten, is er vaak sprake van een hoog opgelopen conflict.

Dit kan gaan over loon, maar ook over arbeidsvoorwaarden zoals bereikbaarheid. Als de onderhandelingen vastlopen, is mediation vaak de volgende stap.

Een onafhankelijke derde partij kan de patstelling doorbreken. Dit is van toepassing op grootschalige cao-onderhandelingen, maar het principe geldt ook voor individuele conflicten op de werkvloer.

Disclaimer: Dit artikel is informatief van aard en is geen juridisch advies. De situatie kan per persoon en per contract verschillen. Raadpleeg altijd een MfN-gecertificeerd mediator of juridisch adviseur voor jouw specifieke situatie. Mediationuitkomsten zijn afhankelijk van individuele omstandigheden.

Wanneer schakel je mediation in?

Een conflict over bereikbaarheid kan snel escaleren. Het gaat vaak niet alleen om dat ene telefoontje, maar over waarden als vrijheid, respect en waardering.

Voel je je overvraagd? Begrijpt je werkgever niet dat je echt even weg wilt?

En lukt het niet om er samen uit te komen? Dan is het tijd voor mediation. Bij arbeidsmediation draait het om herstel van de relatie of het vinden van een goede manier om uit elkaar te gaan.

De mediator bekijkt het van beide kanten. Wat zijn de belangen van de werknemer? Wat zijn de belangen van de werkgever? Soms is er sprake van een verstoorde arbeidsrelatie door onduidelijke verwachtingen.

Een mediator helpt om deze verwachtingen uit te spreken en op een rijtje te zetten.

Dit leidt vaak tot maatwerkafspraken die in een contract worden vastgelegd.

Kosten van mediation

De kosten van mediation worden vaak door beide partijen gedeeld. Dit is een investering in het oplossen van het conflict. De kosten voor een mediator liggen gemiddeld tussen de € 120 en € 200 per uur exclusief btw.

Een traject duurt vaak 3 tot 6 sessies. De totale kosten liggen dus vaak tussen de € 500 en € 1.500 per partij.

Soms is er een toevoeging mogelijk via de Raad voor Rechtsbijstand, afhankelijk van je inkomen. Ook kan de werkgever de kosten op zich nemen, zeker als het conflict het bedrijfsbelang raakt.

Check je pols van je rechtsbijstandverzekering; mediation wordt vaak vergoed. Kies altijd voor een mediator die geregistreerd staat in het MfN-register. Dit is het kwaliteitskeurmerk voor mediators in Nederland.

Praktische tips voor je volgende vakantie

Om teleurstellingen en conflicten te voorkomen, geef ik je nog een samenvatting van de beste acties.

1. Check je contract: Staat er een bereikbaarheidsclausule in? Zo ja, wat staat er precies?
2. Gesprek aangaan: Plan een moment met je leidinggevende. Bespreek je plannen en je behoefte aan rust.
3. Regel de techniek: Stel je out-of-office in en zet notificaties uit op je telefoon.
4. Spreek een noodnummer af: Mocht het echt niet anders kunnen, geef dan één nummer door (bijv. van je collega) en niet je privénummer.
5. Doe het echt: Houd je aan de afspraak. Als je werkgever belt voor iets dat niet urgent is, wijs er dan vriendelijk op dat je dit later oppakt. Dit voorkomt precedentwerking.

Deze kun je direct toepassen: Geniet van je vakantie. Je hebt er hard voor gewerkt.

Het recht op rust is er niet voor niets. Als je werkgever hier moeite mee heeft, is dat zijn uitdaging, niet die van jou. Tenminste, niet tijdens je vrije dagen.