Mediation voor ambtenaren: De Wet normalisering rechtspositie ambtenaren (Wnra)
Stel je voor: je werkt al jaren bij de overheid, je hebt een vaste aanstelling, en opeens verandert er van alles aan je rechtspositie.
Sinds 1 januari 2020 is de Wet normalisering rechtspositie ambtenaren (Wnra) van kracht. Dat betekent dat veel rijksambtenaren niet langer onder het bestuursrecht vallen, maar onder het normale arbeidsrecht. Een flinke omslag. En die omslag heeft impact op hoe geschillen lopen, wie je rechter is en hoe mediation werkt. In dit artikel leg ik je uit wat er precies verandert, wat het betekent voor mediation, en hoe je praktisch te werk gaat.
Een nieuwe rechtspositie voor Rijksambtenaren
De Wnra is op 1 januari 2020 in werking getreden. Het doel is simpel: harmoniseren van de arbeidsverhoudingen van ambtenaren met die van werknemers in de private sector.
Veel rijksambtenaren vallen nu onder het privaatrecht. Dat betekent dat het Burgerlijk Wetboek de rechtsbasis is, niet meer alleen de Ambtenarenwet. In de praktijk voelt dit voor veel ambtenaren alsof ze ‘gewoon’ werknemer worden, zonder dat hun dagelijks werk verandert.
Toch is het niet voor iedere ambtenaar hetzelfde. Sommige groepen, zoals rechters en officieren van justitie, vallen buiten de Wnra en behouden het oude bestuursrechtelijke regime.
Voor hen verandert er op het eerste gezicht minder. Voor de meeste rijksambtenaren geldt wel: je rechtspositie is nu geregeld via het privaatrecht. Waarom is deze verandering belangrijk? Omdat het de procedurele route verandert.
Waar je eerst naar de bestuursrechter ging, ga je nu naar de kantonrechter, het hof of de Hoge Raad. Dat heeft gevolgen voor mediation, omdat de procesregels en de sfeer anders zijn. In een civiele procedure is mediation vaak meer ingeburgerd dan in bestuursrechtelijke procedures.
Arbeidsovereenkomst in plaats van een aanstelling
De kern van de Wnra is dat een aanstelling wordt vervangen door een arbeidsovereenkomst.
Dat klinkt formeel, maar het betekent vooral dat het arbeidsrecht nu volledig van toepassing is. Denk aan de ketenbepaling voor tijdelijke dienstverbanden: die wijzigt door de Wnra.
Voor ambtenaren met een tijdelijk contract betekent dit dat de regels voor opeenvolgende contracten voortaan hetzelfde zijn als in de private sector. Een ander voorbeeld is de ontslagprocedure. De ontslaggronden blijven zo goed als hetzelfde, maar de weg ernaartoe verandert. Voortaan is voorafgaande toestemming van het UWV of de kantonrechter vereist.
Dat is een civielrechtelijke route, niet meer een bestuursrechtelijke. In de praktijk betekent dit dat mediation sneller kan worden ingezet, omdat de rechter vaak verwacht dat partijen eerst proberen er samen uit te komen.
Ook de arbeidsvoorwaarden veranderen niet. Salaris, vakantie-uren, pensioenregelingen: alles blijft zoals het was. De pensioenregeling wijzigt niet bij omzetting.
Dat is een geruststellende gedachte. Het gaat dus vooral om de procedurele kant, niet om de inhoud van je contract.
De nieuwe rechtspositie heeft geen gevolgen voor je arbeidsvoorwaarden
Veel ambtenaren maken zich zorgen: verlies ik mijn speciale rechten? Het antwoord is nee.
De materiële voorwaarden – salaris, vakantie-uren, pensioen – blijven hetzelfde. De Wnra is een procedurele verschuiving, geen inhoudelijke herschikking. Je behoudt je rechten zoals die in de CAO Rijk zijn vastgelegd.
Integriteit is een specifiek punt. De Ambtenarenwet 2017 en de CAO Rijk regelen integriteit nog steeds.
Ook geschillen over integriteit kunnen via een geschillencommissie lopen, zoals nu al mogelijk is via de CAO Rijk. Dat betekent dat mediation hier een mooie rol kan spelen: een neutrale mediator kan helpen om een integriteitsgeschil op te lossen zonder dat het direct escaleert. Een praktische tip: raadpleeg bij geschillen eerst de geschillencommissie via de CAO Rijk.
Dat is vaak sneller en goedkoper dan een rechtszaak. En als mediation wordt ingezet, kan dat within de commissieprocedure of zelfs daarbuiten. De kosten van mediation liggen meestal lager dan een juridisch traject.
Overleg met vakbonden
De Wnra is niet zomaar ingevoerd; er is veel overleg met vakbonden aan voorafgegaan. De vakbonden hebben meegedacht over de invulling van de nieuwe rechtspositie, zodat de belangen van ambtenaren goed worden beschermd.
Dat betekent dat de CAO Rijk nog steeds het kader vormt voor arbeidsvoorwaarden. Voor mediation is dit relevant omdat vakbonden vaak betrokken zijn bij geschillen. Een mediator kan samen met de bond en de werkgever een oplossing vinden.
Dit werkt vooral goed bij collectieve geschillen of bij individuele gevallen waar de bond een rol speelt.
In de praktijk zie je dat mediation sneller leidt tot een duurzame oplossing dan een juridische procedure. Een concreet voorbeeld: een ambtenaar die een conflict heeft over een functioneringsgesprek. De vakbond kan adviseren, maar een mediator kan de partijen bij elkaar brengen.
De kosten van mediation liggen meestal tussen de € 150 en € 250 per uur, afhankelijk van de mediator en de locatie. Een gemiddeld traject duurt 3 tot 5 sessies, dus reken op € 1.000 tot € 2.500 totaal. Veel werkgevers vergoeden mediation via de CAO of een verzekering.
Je behoudt als ambtenaar een speciale status
Hoewel je rechtspositie wijzigt, blijft je status als ambtenaar bestaan. Je werkt voor de overheid, dat heeft een eigen dynamiek.
De Wnra zorgt ervoor dat je rechtsbescherming gelijk loopt met die van werknemers in de private sector, maar je blijft onderdeel van de publieke sector. In de praktijk betekent dit dat mediation voor ambtenaren vaak specifieke kennis vraagt. Een mediator die ervaring heeft met ambtenarenrecht begrijpt de CAO Rijk, de integriteitsregels en de politieke verhoudingen binnen een ministerie. Kies daarom voor een mediator die is geregistreerd in het MfN-register, het kwaliteitskeurmerk voor mediators.
De kosten van mediation zijn indicatief. Een MfN-gecertificeerd mediator rekent meestal € 150 tot € 250 per uur.
Soms is een vast bedrag per traject mogelijk, bijvoorbeeld € 1.500 voor een volledig scheidings- of arbeidsmediationtraject.
Vergoedingen kunnen via de Raad voor Rechtsbijstand, de werkgever of een verzekering lopen. Informeer altijd naar de mogelijkheden.
Bij een meningsverschil met je werkgever verandert de procedure
Waar je eerst naar de bestuursrechter ging, ga je nu naar de kantonrechter. Dat is een flinke verschuiving.
De kantonrechter behandelt civiele zaken en verwacht vaak dat partijen mediation hebben overwogen. In veel gevallen wordt mediation zelfs aangeraden voordat een zaak inhoudelijk wordt behandeld. Een veelvoorkomend misverstand: de procedure blijft hetzelfde. Dat klopt niet.
De rechtszaalprocedure is nu civielrechtelijk, niet bestuursrechtelijk. Dat betekent andere regels, andere taal en een andere sfeer.
Een mediator kan helpen om buiten de rechtszaal om tot een oplossing te komen, wat vaak sneller en goedkoper is. Praktische tip: begin bij een geschil met de geschillencommissie via de CAO Rijk. Als dat niet lukt, schakel een mediator in.
Kies iemand met kennis van ambtenarenrecht en mediation. Vraag naar het MfN-register en naar de kosten. Een mediator kan ook helpen bij het opstellen van een vaststellingsovereenkomst, wat vaak voorkomt bij ontslag of beëindiging van de arbeidsovereenkomst.
Rechtsbescherming bij ontslag
Ontslag van een ambtenaar is niet langer een bestuursrechtelijke aangelegenheid. De ontslaggronden blijven vergelijkbaar, maar de procedure loopt via de kantonrechter of het UWV.
Voorafgaande toestemming is vereist. Dat betekent dat mediation bij het bijsturen van re-integratie een rol kan spelen vóór of tijdens de ontslagprocedure.
Stel: een ambtenaar krijgt te horen dat de arbeidsovereenkomst wordt beëindigd. De werkgever kan mediation bij een verstoorde arbeidsverhouding voorstellen om tot een vaststellingsovereenkomst te komen. In die overeenkomst kunnen afspraken staan over een transitievergoeding, outplacement of een referentie. Een mediator helpt om die afspraken eerlijk en duurzaam te maken.
De kosten van mediation bij ontslag zijn vergelijkbaar met andere trajecten: € 150 tot € 250 per uur.
Soms betaalt de werkgever, soms de werknemer, en soms wordt het gedeeld. Check je CAO of verzekering. En onthoud: mediation is vrijwillig. Bij conflicten over auteursrechten in de media moeten beide partijen willen.
Martini Advocate & Mediator: expert in arbeidsrecht, ambtenarenrecht en mediation
Wie specifieke hulp zoekt, kan terecht bij een gespecialiseerde praktijk. Martini Advocate & Mediator is een voorbeeld van een kantoor dat expertise combineert in arbeidsrecht, ambtenarenrecht en mediation.
Zij begrijpen de Wnra, de CAO Rijk en de specifieke dynamiek van overheidsorganisaties.
Een mediator van een dergelijk kantoor kan helpen bij arbeidsmediation, echtscheiding of familiebemiddeling, altijd met aandacht voor de ambtenarenstatus. De kosten liggen in dezelfde range: € 150 tot € 250 per uur. Een traject duurt meestal 3 tot 5 sessies.
Vergoedingen zijn mogelijk via de Raad voor Rechtsbijstand, de werkgever of een verzekering. Disclaimer: dit artikel is informatief en geen juridisch advies. Raadpleeg altijd een MfN-gecertificeerd mediator of juridisch adviseur voor jouw specifieke situatie. Mediationuitkomsten zijn afhankelijk van individuele omstandigheden. Kies een mediator die past bij je situatie en vraag naar de kosten en vergoedingen.