Mediation bij een arbeidsconflict in de bouw: Onderaanneming en ketenaansprakelijkheid

Marloes van der Hoeven

MfN-gecertificeerd Mediator

Een conflict op de bouwplaats. Het voelt vaak als een spagaat: je wilt je werk afmaken, maar je zit muurvast met een onderaannemer.

De sfeer wordt grimmig, de facturen blijven liggen en opeens spookt het idee van ketenaansprakelijkheid door je hoofd. Ben je straks verantwoordelijk voor de schulden van je onderaannemer?

Die onzekerheid is killing voor je bedrijf. Gelukkig hoef je niet meteen naar de rechter. Mediation is een krachtige manier om de boel weer vlot te trekken, zonder dat het escaleert.

Ketenaansprakelijkheid in de bouw, wat moet je weten?

Stel je voor: je hebt een klus aangenomen en schakelt een gespecialiseerd bedrijf in voor de installatie.

Zij doen hun werk, maar vergeten hun leverancier te betalen. Of ze lopen financieel vast.

Opeens staat die leverancier bij jou op de stoep. Dit is de kern van ketenaansprakelijkheid. Jij bent als hoofdaannemer in sommige gevallen aansprakelijk voor de schulden van je onderaannemer, specifiek voor loonbelasting en premies. De Belastingdienst wil zo voorkomen dat er zwart geld wordt betaald of premies worden ontweken.

Je bent dus een soort borg. Het is een risico dat diep in de bouwsector is verweven.

Wet ketenaansprakelijkheid (WKA), wie zijn er betrokken?

Je kunt het werk niet zelf doen, je hebt specialisten nodig. Maar elke schakel in de keten brengt een nieuw financieel gevaar met zich mee. Voorkomen is beter dan genezen, maar als het misgaat, is mediation vaak de beste stap om de relatie te redden en de schade te beperken.

De Wet ketenaansprakelijkheid (WKA) is de wetgever die de bouw en andere sectoren in de gaten houdt. De hoofdrolspelers zijn: Deze drie partijen staan in een spanningsveld.

• De hoofdaannemer: Jij bent de eindverantwoordelijke voor het project. Jij bent de schakel naar de opdrachtgever.
• De onderaannemer: Het bedrijf dat jij inschakelt voor specifiek werk (stucen, installeren, metselen).
• De Belastingdienst: De instantie die controleert of premies worden betaald en de hoofdaannemer aansprakelijk stelt als dat niet gebeurt.

De Belastingdienst ziet jou als de 'verlengde arm' die toezicht moet houden.

Dat is een zware verantwoordelijkheid, vooral als je onderaannemer failliet gaat of zijn boeken niet op orde heeft.

Wanneer geldt de Wet ketenaansprakelijkheid (WKA) wel?

De WKA treedt in werking zodra er sprake is van ondergeschikte arbeid. Dit is het moment dat je onderaannemer feitelijk als een werknemer voor jou werkt, maar dan via een eigen bedrijf.

De Belastingdienst kijkt naar de feiten, niet naar wat er op papier staat.

Een veelgehoorde vraag is: "Hoeveel procent mag ik factureren voordat het telt?" Er bestaat geen harde wet die zegt dat 5% okay is en 6% niet. Wel is er een praktische vuistregel ontstaan in de branche. Als de werkzaamheden minder dan 7% van de totaalprijs uitmaken, wordt dat vaak gezien als nevenwerkzaamheden.

Zit je hierboven, dan loop je risico. In rechtszaken wordt soms gekeken naar 9% tot 10% als een grens. Hou het dus veilig en hou het onder de 7%. De WKA geldt ook als je een bedrijf inschakelt via een uitzendbureau of payrollconstructie.

Ook dan ben je als inlener aansprakelijk voor de loonheffingen. Veel bouwbedrijven vergeten dit en denken dat ze safe zijn omdat ze geen 'onderaannemer' hebben ingeschakeld.

Dat is een misrekening.

Wanneer geldt de Wet ketenaansprakelijkheid (WKA) niet?

Gelukkig zijn er situaties waarin je rustig kunt slapen. De WKA is niet van toepassing bij:

• Zelfstandige professionals: Echte freelancers (zzp'ers) die hun eigen werktijden bepalen en meerdere klanten hebben.
• Geen arbeid: Als het gaat om de levering van materialen of het huren van materieel, zonder dat er mensen worden ingezet.
• Werk in opdracht van de overheid: Specifieke uitzonderingen zijn er voor bepaalde overheidsopdrachten, maar let op: dit is geen vrijbrief.

Let op: een zzp'er die eigenlijk alleen voor jou werkt en geen personeel heeft, loopt het risico alsnog als 'schijnzelfstandige' te worden gezien. Controleer altijd of je onderaannemer echt ondernemer is of gewoon een werknemer zonder contract.

Ketenaansprakelijkheid bij inlening

In de bouw is het normaal dat je materiaal en personeel leent. Als je personeel inleent via een uitzendbureau of payroll, ben je direct aansprakelijk voor de loonheffingen en premies. Dit staat los van de WKA, maar het effect is hetzelfde: jij moet betalen als het bureau dat niet doet.

Dit speelt vaak bij kortstondige projecten. Je denkt snel een paar man nodig te hebben via een bureau.

De facturen lopen, maar opeens hoor je dat het bureau in de problemen zit. De Belastingdienst klopt bij jou aan.

Zorg dat je weet hoe je inleenconstructie in elkaar steekt. Is het een uitzendconstructie of een payrollovereenkomst? Weet wat je tekent.

Hoe kun je het risico op ketenaansprakelijkheid beperken in de bouw?

Risicobeheer is key. Je wilt voorkomen dat je voor duizenden euro's moet betalen voor andermans fouten.

Er zijn praktische stappen die je nu kunt zetten: Het bouwproces is dynamisch.

Tip: Gebruik een G-rekening. Dit is een geblokkeerde rekening waarop de onderaannemer alleen loonbelasting en premies kan opnemen. De rest mag hij niet aanraken. Zo weet je zeker dat de belastingdienstbetaald is.

• Vraag een Verklaring van betalingsgedrag: Vraag bij de Belastingdienst een verklaring op van je onderaannemer. Hierop staat of hij zijn zaken op orde heeft. Is de verklaring rood? Loop niet, maar ren weg.
• Houd een deugdelijke administratie bij: Sla alle facturen, contracten en G-rekening-bijstortingen netjes op. Zonder papierwerk kun je je niet verdedigen.
• Check of de zzp'er geen personeel inzet: Vraag explicief of de zzp'er zelf de klus doet of dat hij het weer uitbesteedt. WKA vermijden doe je samen.
• Spreek een limiet af: Houd het aandeel van de onderaannemer in de totaalprijs onder de 7%. Dat is een veilige marge.

Conflict in de bouwsector

Soms loopt het uit de hand. Een onderaannemer die stopt halverwege, een geschil over de kwaliteit van het beton of een ruzie over de meer-minderwerk regeling. Emoties lopen hoog op.

De bouwplaats wordt een strijdtoneel. Dit is het moment dat je zakelijke relatie op het spel staat.

Je wilt je geld, maar je wilt ook je project afmaken. Een juridische strijd is vaak traag en duur. De bouw loopt door, de kosten lopen op.

Mediation in de bouwsector

Mediation is een vorm van conflictbemiddeling waarbij een neutrale derde partij, de mediator, helpt om een oplossing te vinden, bijvoorbeeld bij mediation bij een arbeidsconflict over het gebruik van social media.

In de bouw is dit goud waard. Waar een rechter een oordeel velt, helpt een mediator partijen om weer met elkaar te praten. Het doel is een regeling die voor beide werkt, zodat het project kan worden voortgezet. Mediation is sneller en goedkoper dan een rechtszaak.

Een bouwgeschil kan jaren duren en tienduizenden euro's kosten. Een mediationtraject is vaak in enkele dagen of weken afgerond.

De kosten liggen lager. Reken op een bedrag tussen de €150 en €250 per uur per partij.

Een gemiddeld traject kost tussen de €2.000 en €5.000 per partij, afhankelijk van de complexiteit. Dit is vaak minder dan de kosten van een advocaat voor één zitting. De uitkomst is maatwerk.

Je kunt afspraken maken die in een rechtszaal niet mogelijk zijn. Bijvoorbeeld: de onderaannemer maakt het werk af tegen een gereduceerd tarief, in ruil voor kwijtschelding van een deel van de schuld. Of er wordt een betalingsregeling getroffen die de cashflow van beide partijen respecteert.

Mediation bij de Raad van Arbitrage in bouwgeschillen

Voor specifieke bouwgeschillen is de Raad van Arbitrage (RvA) een logische plek.

Zij bieden niet alleen arbitrage (een bindende uitspraak door deskundigen), maar ook mediation. De RvA-mediators zijn vaak experts in de bouw.

Contact Raad van Arbitrage:
Telefoon: 030-2343222
Email: mediationdesk@raadvanarbitrage.nl

Wat is mediation?

Ze snappen het verschil tussen een fundering en een draagmuur. Ze begrijpen de bouwtermen en de dynamiek van een project. De RvA is een gerenommeerde instantie in Nederland. Je kunt ze inschakelen via hun mediationdesk.

Voor wie geschikt?

Ze werken volgens strikte regels, waardoor de mediation juridisch waterdicht is. Mocht er bijvoorbeeld arbeidsmediation bij een conflict over de naleving van de Arbeidstijdenwet nodig zijn, dan is dat goed geregeld. Als mediation niet lukt, kun je alsnog doorschakelen naar arbitrage.

Mediation is een vrijwillig proces. Je besluit samen met de andere partij om hulp in te schakelen. De mediator begeleidt de gesprekken, zorgt dat iedereen aan bod komt en helpt om emoties te scheiden van de belangen.

• Beide partijen ongeveer even sterk zijn (geen enorme machtsongelijkheid).
• De relatie belangrijk is (je wilt waarschijnlijk nog wel eens zaken doen).
• Er een gezamenlijk belang is (het project afmaken).
• Er een oplossing gezocht wordt, niet alleen een schuldige.

Voor wie niet geschikt?

Het resulteert in een vaststellingsovereenkomst. Deze overeenkomst is juridisch bindend, net als een vonnis, maar dan zonder dat een rechter eraan te pas komt.

Mediation werkt het best als: Soms is mediation geen goed idee:

• Er is sprake van ernstig onveilige situaties (bedreiging, dwang).
• Een van de partijen wil absoluut niet samenwerken.
• Het gaat om een principiële kwestie die alleen door een rechter kan worden beslecht.

Denk je dat mediation iets voor jou is? Kies dan voor een MfN-gecertificeerd mediator. Dit is het kwaliteitskeurmerk dat garant staat voor kennis en ervaring.

De kosten voor mediation worden soms vergoed door een rechtsbijstandverzekering. Ook kun je soms een subsidie aanvragen via de Raad voor Rechtsbijstand (tot €500 per partij voor mediation).

Vaak is het zo dat de werkgever de kosten draagt bij arbeidsmediation bij een conflict over de ontslagvergoeding, of dat partijen de kosten delen.

Disclaimer: Dit artikel is informatief van aard en is geen juridisch advies. Raadpleeg altijd een MfN-gecertificeerd mediator of juridisch adviseur voor jouw specifieke situatie. Mediationuitkomsten zijn afhankelijk van individuele omstandigheden.