Hoe werkt de verrekening van pensioenrechten in een mediationconvenant?

Marloes van der Hoeven

MfN-gecertificeerd Mediator

Stel je voor: jullie zitten samen bij een mediator, de sfeer is oké, en nu komt het gesprek over pensioen.

Het voelt als een abstract iets, iets voor later, maar het is een van de grootste financiële puzzels bij een echtscheiding. Hoe zorg je dat het eerlijk wordt geregeld, zonder dat je een financiële expert hoeft te zijn? In een mediationconvenant leggen jullie afspraken vast, en pensioenverrekening hoort daar vaak bij. Dit is geen juridisch advies, maar een praktische gids om te begrijpen hoe het proces werkt. Raadpleeg altijd een MfN-gecertificeerd mediator of juridisch adviseur voor jullie specifieke situatie.

Wat je nodig hebt voordat je begint

Voordat je aan tafel gaat met de mediator, verzamel je belangrijke documenten.

Zonder deze papieren loop je vertraging op, en dat wil je niet als je emotioneel al genoeg te verwerken hebt. Denk aan de pensioenoverzichten van beide partners, de huwelijksvoorwaarden of het scheidingsconvenant als dat al bestaat, en een overzicht van jullie financiële situatie.

Een mediator kan jullie helpen dit op een rij te zetten, maar zelf initiatief tonen scheelt tijd en kosten. Wat heb je concreet nodig? Een recent pensioenoverzicht van elke pensioenuitvoerder (bijvoorbeeld ABP, PFZW of een bedrijfsplan), een overzicht van de waarde van het pensioen op de peildatum (meestal de datum van indiensttreding of de datum van scheiding), en inzicht in de hoogte van het ouderdomspensioen en eventueel partnerpensioen. Voor arbeidsmediation of familiebemiddeling bij een scheiding kan de mediator ook vragen naar inkomensgegevens, zoals loonstroken en belastingaangiften.

Verwacht hier 1-2 uur voorbereiding per persoon, afhankelijk van hoe snel je documenten vindt.

Een veelgemaakte fout is het niet opvragen van oude pensioenoverzichten. Veel mensen denken dat hun pensioenfonds alles automatisch regelt, maar dat is niet zo. Zonder actueel overzicht kan de mediator geen reële inschatting maken van de verrekening. Tip: vraag bij je pensioenuitvoerder een ‘pensioenoverzicht scheiding’ aan; dat is specifiek voor mediationconvenanten.

Stap 1: Inventarisatie van de pensioenrechten

De mediator begint met een gesprek over jullie pensioenrechten. Dit is geen theoretisch verhaal, maar een concrete inventarisatie.

1. Vraag pensioenoverzichten op: Doe dit bij alle pensioenuitvoerders. Geef aan dat het voor een mediationconvenant is. Dit duurt 1-2 weken, afhankelijk van de uitvoerder.
2. Bepaal de peildatum: Meestal is dit de datum van indiensttreding of de datum van scheiding. Bespreek dit met de mediator; het bepaalt welk deel van het pensioen wordt verdeeld.
3. Meet de waarde: De mediator helpt bij het vertalen van de pensioenrechten naar een reële waarde. Gebruik hiervoor de Uniforme Pensioenaanspraak (UPA) of een taxatie door de pensioenuitvoerder.

Jij en je partner geven aan welk pensioen er is, wanneer het ingaat, en hoe hoog het is. De mediator legt uit wat het verschil is tussen ouderdomspensioen (je eigen pensioen) en partnerpensioen (dat je ex-partner krijgt als jij overlijdt). Een veelgemaakte fout is het vergeten van partnerpensioen. Veel mensen richten zich alleen op het ouderdomspensioen, maar partnerpensioen is vaak een significant deel.

Zonder dit mee te nemen, loop je financieel risico na de scheiding. Tijd indicatie: 30-45 minuten per persoon voor de inventarisatie.

Stap 2: Kies een verrekenmethode

Nu je weet wat er te verdelen is, kies je een methode voor verrekening. In een mediationconvenant leg je dit vast, en de mediator helpt bij het kiezen van de beste optie voor jullie situatie.

Er zijn drie hoofdmethoden: conversie, conversie met afkoop, en verevening. Elke methode heeft voor- en nadelen, afhankelijk van jullie leeftijd, inkomen en toekomstplannen. Veelgemaakte fout: kiezen voor een methode zonder de fiscale impact te begrijpen.

1. Conversie: Het partnerpensioen wordt omgezet in ouderdomspensioen voor de ex-partner. Dit gebeurt bij de pensioenuitvoerder. Voordeel: eenvoudig en vaak kosteloos. Nadeel: je ex-partner krijgt direct aanspraak, maar jij verliest partnerpensioen.
2. Conversie met afkoop: Het partnerpensioen wordt uitgekeerd als een lumpsum. Dit kan handig zijn als je ex-partner direct geld nodig heeft. Let op: afkoop is niet bij alle pensioenfondsen mogelijk en kan fiscale gevolgen hebben.
3. Verevening: Je verdeelt de waarde van het ouderdomspensioen over de huwelijksperiode. Dit is complexer en vereist een taxatie. Gebruikelijk bij langere huwelijken.

Afkoop kan leiden tot een hogere belastingaanslag. De mediator verwijst altijd door naar een financieel adviseur voor de exacte cijfers.

Tijd indicatie: 45-60 minuten bespreking met de mediator.

Stap 3: Opstellen van het mediationconvenant

Als de methode is gekozen, schrijft de mediator de afspraken uit in het convenant. Dit document is de basis voor de juridische afhandeling. Hierbij is de invloed van pensioenrechten een belangrijk onderdeel, naast zaken zoals alimentatie en vermogensverdeling.

1. Formuleer de afspraken: Bijvoorbeeld: "Het partnerpensioen van ABP wordt omgezet in ouderdomspensioen voor de ex-partner, met ingang op de pensioendatum."
2. Voeg financiële bijlagen toe: Hang de pensioenoverzichten en taxaties bij het convenant. Dit voorkomt discussies later.
3. Laat het controleren: De mediator stuurt het concept naar jullie beide. Lees het zorgvuldig en geef feedback. Dit duurt 1-2 dagen.

De mediator zorgt voor een duidelijke, begrijpelijke taal, zodat jullie beide weten wat er staat.

Een veelgemaakte fout is het niet laten controleren door een jurist. Hoewel de mediator neutraal is en let op de kwaliteitscontrole van mediators, kan een jurist controleren of de afspraken juridisch waterdicht zijn. Tijd indicatie: 1-2 uur per persoon voor lezen en feedback.

Stap 4: Ondertekening en juridische afhandeling

Zodra jullie akkoord zijn, ondertekenen jullie het convenant. De mediator regelt de verdere afhandeling, zoals het indienen bij de rechtbank voor de echtscheiding, mits er geen gebruik wordt gemaakt van de beëindigingsclausule in de overeenkomst.

1. Onderteken het convenant: Doe dit bij de mediator of digitaal. Zorg dat beide partijen getekend hebben.
2. Meld het bij de pensioenuitvoerder: Stuur het ondertekende convenant naar de pensioenfondsen. Dit duurt 4-6 weken voor verwerking.
3. Volg de voortgang: Vraag de mediator om tussentijdse updates. Bij arbeidsmediation kan de werkgever ook betrokken zijn bij de uitvoering.

Voor pensioenverrekening moet je ook contact opnemen met de pensioenuitvoerder om de afspraken uit te voeren. Veelgemaakte fout: het niet tijdig melden bij de pensioenuitvoerder.

Dit kan leiden tot vertraging in de uitbetaling. Tijd indicatie: 2-4 weken voor volledige verwerking.

Verificatie-checklist

• Heb je alle pensioenoverzichten opgevraagd en ontvangen?
• Is de peildatum voor de verrekening duidelijk vastgesteld?
• Welke verrekenmethode is gekozen en is deze uitgelegd?
• Staat de afspraak duidelijk in het mediationconvenant?
• Heb je het convenant laten controleren door een jurist?
• Zijn de pensioenuitvoerders geïnformeerd en is de verwerking gestart?

Onthoud: dit proces is maatwerk. Een MfN-gecertificeerd mediator helpt je hierbij, en kosten variëren van €150-€200 per uur, met een totaaltraject van €1.500-€3.000 voor echtscheidingen.

Raadpleeg altijd een professional voor jullie situatie.