Het werken met de 'lege stoel' bij afwezige stakeholders
Stel je voor: je zit in een mediation, bijvoorbeeld na een echtscheiding of een conflict op het werk.
Iedereen is aanwezig, behalve één persoon. Die ene stoel blijft leeg. Het voelt ongemakkelijk, alsof er een gat in de ruimte zit. Toch kun je met die lege stoel werken.
Het is een krachtig instrument om emoties te uiten, verantwoordelijkheid te nemen en oplossingen te vinden, ook als iemand er fysiek niet bij is. In deze gids leg ik je precies uit hoe dat werkt, waarom het belangrijk is en wat je kunt verwachten.
Wat is de 'lege stoel' techniek?
De 'lege stoel' is een methode uit de systeemtherapie die veel wordt gebruikt in mediation.
Het idee is simpel: je richt je tot een afwezige persoon alsof diegene in een lege stoel tegenover je zit. Je spreekt diegene rechtstreeks toe, vertelt wat je voelt, wat je dwarszit en wat je nodig hebt. Dit helpt om onuitgesproken emoties en gedachten helder te krijgen. In een echtscheiding kan dit gaan over je ex-partner die niet wil meewerken.
Bij arbeidsmediation kan het gaan over een collega of leidinggevende die niet aanwezig is. De techniek is niet bedoeld om iemand te beschuldigen, maar om je eigen verhaal te vertellen en ruimte te maken voor begrip.
De mediator begeleidt dit proces. Hij of zij zorgt dat het veilig blijft en dat de boodschap duidelijk overkomt.
Het is een veilige manier om emoties te uiten zonder dat de afwezige persoon direct hoeft te reageren.
Waarom werken met een lege stoel?
Veel mensen lopen rond met gevoelens die ze nooit hebben uitgesproken. In een mediation is dat extra lastig, want je moet samen tot oplossingen komen.
Als één persoon afwezig is, blijven die gevoelens vaak knagen. De lege stoel geeft je de kans om ze alsnog te uiten. Het helpt om helder te krijgen wat je echt wilt.
In een echtscheiding gaat het dan vaak over omgangsregelingen, alimentatie of de verdeling van spullen.
Bij arbeidsmediation gaat het over taken, verantwoordelijkheden of een verstoorde relatie. Door je verhaal te doen, ontdek je wat voor jou het belangrijkste is. De techniek zorgt ook voor emotie-regulatie.
Als je je verhaal hebt gedaan, is er vaak ruimte voor rust en concentratie. Dat maakt het makkelijker om praktische oplossingen te vinden. Bovendien laat het zien dat je openstaat voor dialoog, zelfs als de ander er niet is.
Hoe werkt het in de praktijk?
De mediator begint met een uitleg. Hij of zij legt uit wat de lege stoel is en wat het doel is: emoties uiten en oplossingen vinden. Dan wordt er een stoel vrijgemaakt.
Die staat tegenover jou, zodat je er recht in kunt kijken. Jij begint met praten.
Je richt je rechtstreeks tot de afwezige persoon. Je kunt zeggen: 'Ik vind het jammer dat je er niet bent, want ik wil je vertellen dat ik me onrechtvaardig voel over de verdeling van de spullen.' Of: 'Ik mis je input bij dit project en ik wil weten hoe we verder kunnen.' De mediator luistert en helpt je om je verhaal helder te formuleren.
Na jouw verhaal is er ruimte voor vragen van de mediator. Hij of zij kan bijvoorbeeld vragen: 'Wat had je gehoopt dat de ander zou zeggen?' of 'Wat zou jij willen horen?' Dit helpt om je gevoelens verder te verduidelijken. Soms wordt er ook een stoel bijgezet voor de afwezige persoon, zodat je kunt reageren op wat je zelf hebt gezegd. Dat klinkt gek, maar het helpt om verschillende perspectieven te zien.
Verschillende varianten en kosten
Er zijn verschillende manieren om de lege stoel te gebruiken. De basisversie is zoals hierboven beschreven: jij praat tegen de lege stoel.
Een variant is dat je ook een stoel neemt voor de afwezige persoon en antwoordt op wat je zelf hebt gezegd. Dit helpt om empathie te ontwikkelen en de ander beter te begrijpen. Een andere variant is de 'dubbele stoel'.
Hierbij zit je afwisselend op je eigen stoel en op die van de ander.
Dit wordt vaak gebruikt in complexe echtscheidingen of arbeidsconflicten waarbij meerdere emoties spelen. De mediator begeleidt dit zorgvuldig om te zorgen dat het niet te verwarrend wordt. Wat kost zo'n traject?
Dat hangt af van de mediator en de duur. Een MfN-gecertificeerd mediator in Nederland kost gemiddeld €120 tot €180 per uur.
Voor een standaard echtscheiding met mediation ben je vaak €1.500 tot €3.000 kwijt, inclusief het opstellen van een convenant.
Bij arbeidsmediation ligt dat lager, rond €800 tot €1.500 voor een traject van 3 tot 5 sessies. Familiebemiddeling kost vaak €100 tot €150 per uur, afhankelijk van de complexiteit. Vergoedingen zijn mogelijk. Via de Raad voor Rechtsbijstand kun je een subsidie krijgen als je inkomen laag genoeg is. Sommige werkgevers betalen arbeidsmediation uit de bedrijfsvoering.
Ook verzekeringen voor rechtsbijstand vergoeden mediation soms, tot een bepaald bedrag. Check altijd je polis.
Let op: dit zijn indicatieve bedragen. Vraag altijd een offerte op maat aan.
Praktische tips voor een succesvolle sessie
Begin met een voorbereiding. Schrijf voor jezelf op wat je wilt zeggen.
Welke emoties spelen er? Wat zijn je belangrijkste behoeften?
Dit helpt om je verhaal helder te houden, vooral als je zenuwachtig bent. Focus op jezelf. Gebruik 'ik'-boodschappen: 'Ik voel me boos omdat...' in plaats van 'Jij bent altijd te laat.' Dit voorkomt dat het een beschuldiging wordt. De mediator helpt je hierbij als het nodig is.
Wees eerlijk tegen jezelf en bedenk of toegeven in mediation een strategische keuze is. De lege stoel is geen plek voor toneel.
Het gaat om echte gevoelens. Als je boos bent, mag je dat laten merken. Als je verdrietig bent, mag je dat uiten. De mediator zorgt dat het veilig blijft.
Gebruik de techniek niet als een wapen. Het doel is niet om de ander zwart te maken, maar om jezelf beter te begrijpen en ruimte te maken voor oplossingen.
In echtscheidingen gaat het vaak over toekomstige afspraken. In arbeidsmediation gaat het over samenwerken. Houd dat voor ogen.
Sluit af met een praktische vraag. Wat wil je nu concreet bereiken?
Bijvoorbeeld: een afspraak over alimentatie, een plan voor een nieuwe samenwerking of een schema voor de kinderen. Door te kiezen voor focus op de gewenste toekomst helpt de mediator om deze afspraken vast te leggen.
Wanneer werkt het wel en wanneer niet?
De lege stoel werkt goed als er emoties spelen die niet zijn uitgesproken.
Bij echtscheidingen waarbij kinderen betrokken zijn, kan het helpen om ouderlijke zorgen te uiten. Bij arbeidsmediation kan het helpen om frustratie over een project te benoemen. Het zorgt voor opluchting en helderheid. Het werkt minder goed als de afwezige persoon een gevaar vormt, bijvoorbeeld bij huiselijk geweld.
In die gevallen is direct contact niet veilig. De mediator zal dan andere methoden voorstellen, zoals schriftelijke communicatie of individuele gesprekken.
Als je twijfelt of het geschikt is voor jouw situatie, bespreek het met je mediator.
Een MfN-gecertificeerd mediator kan inschatten of de techniek past bij je zaak. Kies altijd voor een mediator die is aangesloten bij het MfN-register, dat is het kwaliteitskeurmerk voor mediators in Nederland.
Eindadvies: stap voor stap aan de slag
Wil je de lege stoel proberen? Zoek een mediator die ermee werkt.
Vraag bij het eerste gesprek of deze techniek past bij je situatie.
Bespreek je verwachtingen en zorgen. Een goede mediator luistert en stemt het proces op jou af. Onthoud: mediation is geen rechtszaak.
Het gaat om samen oplossingen vinden, niet om winnen of verliezen. De lege stoel is een hulpmiddel om dat doel te bereiken. Het is niet zweverig, maar juist heel praktisch. Disclaimer: dit artikel is informatief en geen juridisch advies.
Raadpleeg altijd een MfN-gecertificeerd mediator of juridisch adviseur voor je specifieke situatie.
Mediationuitkomsten zijn afhankelijk van individuele omstandigheden en de invloed van de gespreksruimte.