Het gebruik van de 'Circular Questioning' techniek uit de systeemtherapie bij bemiddeling
Wat is circular questioning eigenlijk?
Stel je voor dat je tegenover elkaar zit. Bij een echtscheiding, een arbeidsconflict of een familiestrijd. De sfeer is strak, de emoties lopen hoog op.
Dan stelt een mediator een vraag. Niet: "Wie heeft er gelijk?" Maar: "Wat denkt je partner dat jij nu het allerbangst vindt?" Dat is circular questioning.
Het is een techniek uit de systeemtherapie die je gebruikt om patronen zichtbaar te maken. Niet om schuld te vinden, maar om verbanden te leggen.
Het draait om de cirkel. Hoe beïnvloedt gedrag A gedrag B? En hoe reageert gedrag C daar weer op?
Een mediator die deze techniek beheerst, haalt de angel uit een conflict.
Want het gaat niet langer over feiten alleen. Het gaat over betekenis. Over hoe partijen elkaar zien en wat dat doet met de beslissingen die ze nemen. In mediation bij echtscheidingen of arbeidsconflicten is dat goud waard.
Het breekt vastgeroeste verhalen open. Deze aanpak is anders dan de lineaire vragenstijl van een rechter.
Een rechter zoekt oorzaak en schuld. Een mediator met circular questioning zoekt systeem en samenhang.
Het is zacht, maar scherp. Je hoeft niet door te drammen om de kern te raken. Je stelt één slimme vraag en de dynamiek verschuift.
Partijen voelen zich gehoord, maar worden ook uitgedaagd om verder te kijken dan hun eigen verhaal. Waarom is dit belangrijk? Omdat mediation vaak vastloopt op herhaling.
"Hij doet altijd zo." "Zij zegt nooit wat." Circular questioning breekt die spiraal.
Het maakt onzichtbare interacties zichtbaar. En dat levert inzicht op.
En inzicht levert ruimte. Ruimte voor oplossingen die voor beide partijen werken. Of het nu gaat om de verdeling van de woning, een ontslagvergoeding of de zorg voor kinderen.
Hoe werkt het in de praktijk? De kern van de techniek
De kern van circular questioning is eenvoudig: vraag niet naar feiten, maar naar betekenis en gevolg.
Een mediator vraagt niet: "Heb je die mail gestuurd?" Maar: "Wat gebeurt er volgens jou als je die mail stuurt? Hoe reageert de ander daarop? En wat doet die reactie met jou?" Zo ontstaat een cirkel van interactie. Die cirkel is het echte conflict. Niet het incident.
Je kunt verschillende types vragen gebruiken. Een voorbeeld: de perspectiefwissel.
"Wat denkt je ex-partner dat jij het liefst wilt?" Of: "Wat zou je collega zeggen als hij hier nu zat?" Deze vragen halen de aandacht weg van het eigen verhaal en brengen empathie en systeemdenken op gang.
Ze laten zien dat er meerdere werkelijkheden zijn. En dat die werkelijkheden elkaar beïnvloeden. Een andere variant is de toekomstvraag.
"Als we over een jaar terugkijken, wat had dan het verschil gemaakt?" Of: "Wat zou er gebeuren als jullie nu even stoppen met overleggen over de kinderalimentatie?" Dit soort vragen breekt vastgeroeste patronen. Ze geven lucht. Ze laten partijen nadenken over wat ze willen, niet alleen over wat ze niet willen.
In een arbeidsmediation werkt circular questioning anders dan in een echtscheiding. Bij werk gaat het vaak over rollen, verwachtingen en communicatie. Een mediator kan vragen: "Wat verwacht je leidinggevende van jou?
En wat denk jij dat hij of zij het liefst hoort?" Zo wordt onduidelijkheid zichtbaar.
En wordt duidelijk dat miscommunicatie vaak niet ligt bij de boodschap, maar bij de interpretatie. Belangrijk: circular questioning is geen verhoortechniek.
Het is geen manier om partijen te laten bekennen. Het is een manier om ruimte te creëren.
De mediator blijft neutraal. Geen oordeel, geen advies. Alleen vragen die het systeem zichtbaar maken. Zo blijft het veilig.
En dat is nodig, want emoties zijn vaak hoog. Soms is er behoefte aan een oprechte verontschuldiging om de lucht te klaren. Een goede vraag kalmeert en opent.
Modellen en varianten: hoe je het toepast
Er zijn verschillende modellen voor circular questioning. Een bekend model is het driedelige schema: vraag naar het verleden, het heden en de toekomst.
Bijvoorbeeld: "Hoe was de communicatie vroeger?" "Hoe is het nu?" "Wat wil je volgend jaar bereikt hebben?" Dit geeft richting en structuur. Het helpt partijen om hun verhaal te ordenen. Een ander model is de 'tweehoek'.
Vraag naar de relatie tussen drie partijen. Bijvoorbeeld: jij, je ex-partner en de kinderen.
Of: jij, je collega en je leidinggevende. "Wat denkt je ex dat de kinderen nodig hebben?" "Wat denkt je collega dat de leidinggevende van hem verwacht?" Zo ontstaat inzicht in driehoeksrelaties.
Die zijn vaak de kern van het conflict. Je kunt ook werken met metaforen. "Stel dat jullie conflict een landschap is. Hoe ziet dat eruit?
En hoe zouden jullie er samen doorheen lopen?" Dit klinkt zweverig, maar het werkt. Het maakt abstracte gevoelens concreet.
En het helpt partijen om samen te fantaseren over oplossingen. De kosten van mediation met deze aanpak liggen in dezelfde range als reguliere mediation. Een MfN-gecertificeerd mediator kost gemiddeld €120 tot €180 per uur excl. btw.
Een echtscheidingsmediation traject duurt vaak 4 tot 8 sessies. Totaal kom je dan uit op €1.000 tot €2.500 excl. btw.
Bij arbeidsmediation zijn de kosten vaak lager: 2 tot 5 sessies, totaal €800 tot €1.800. Familiebemiddeling kan variëren, afhankelijk van de complexiteit. Let op: deze bedragen zijn indicatief.
Ze verschillen per mediator en regio. Vergoedingen zijn mogelijk. Via de Raad voor Rechtsbijstand kun je een toevoeging krijgen bij laag inkomen.
De eigen bijdrage begint dan bij €53 per persoon. Bij arbeidsmediation betaalt de werkgever vaak de kosten. Sommige verzekeringen vergoeden mediation bij scheiding deels.
Vraag altijd vooraf naar de kosten en vergoedingen. Een goede mediator geeft duidelijkheid voordat het traject start.
De kwaliteit van de mediator is cruciaal. Kies altijd voor een MfN-gecertificeerd mediator.
Het MfN-register is het onafhankelijke kwaliteitskeurmerk. Het garandeert opleiding, supervisie en klachtenregeling. Vraag ook naar ervaring met circular questioning. Niet elke mediator beheerst deze techniek.
Sommigen zijn meer feitelijk, anderen meer systeemgericht. Kies wat bij jouw situatie past.
Praktische tips voor mediation met circular questioning
Als je start met mediation, bespreek de aanpak vooraf. Vraag of de mediator circular questioning gebruikt.
Leg uit wat je ervan verwacht. Een goede mediator legt uit hoe hij werkt en wat je kunt verwachten. Zo voorkom je verrassingen.
Zorg voor een veilige sfeer. Circular questioning werkt alleen als partijen zich openstellen voor het herstellen van arbeidsrelaties.
Een mediator kan helpen door heldere afspraken te maken over respect en interruptie.
Soms is een voorbereidende sessie nodig om vertrouwen op te bouwen. Blijf zelf nieuwsgierig. Stel je open voor vragen. Het is niet altijd makkelijk om over je eigen rol na te denken. Maar het levert wel inzicht op.
En inzicht levert oplossingen. Dus als de mediator vraagt wat je ex-partner denkt dat jij wilt, neem even de tijd. Antwoord eerlijk.
Het helpt jezelf én de ander. Gebruik circular questioning niet als drukmiddel. Het is geen manier om de ander te overtuigen.
Het is een manier om samen te ontdekken. De mediator bewaakt die rol, waarbij ook waarden en normen een plek krijgen.
Als partijen te competitief worden, schakelt de mediator terug naar feiten. Zo blijft het proces veilig en productief. Sluit af met concrete afspraken.
Na elke sessie vat de mediator samen wat besproken is. En wat de volgende stap is.
Circular questioning levert inzicht, maar mediation moet leiden tot een overeenkomst. Dus blijf focussen op oplossingen. En vraag altijd om een schriftelijke vastlegging.
Dit artikel is informatief van aard en is geen juridisch advies. Raadpleeg altijd een MfN-gecertificeerd mediator of juridisch adviseur voor jouw specifieke situatie. Mediationuitkomsten zijn afhankelijk van individuele omstandigheden.