De invloed van persoonlijkheidstypen (Big Five) op conflictgedrag
Wat zijn die Big Five eigenlijk?
De Big Five is een model uit de psychologie dat je persoonlijkheid beschrijft aan de hand van vijle eigenschappen.
Je kunt het zien als een soort DNA-test voor je gedrag. Elk van die vijf trekken heeft een schaal: van laag naar hoog. En bijna iedereen zit ergens tussen die uitersten in.
- Openheid: Hoe nieuwsgierig en open sta je voor nieuwe ideeën en ervaringen?
- Consciëntieusheid: Hoe gestructureerd en plichtsgetrouw ben je? Hoeveel waarde hecht je aan regels en planning?
- Extraversie: Hoe energiek ben je van sociale contacten? Ben je een typische 'mensen-mens' of juist meer op jezelf?
- Vriendelijkheid (Agreeableness): Hoe makkelijk werk je mee? Ben je van nature meegaand en empathisch, of eerder concurrerend en kritisch?
- Neuroticisme (Emotionele stabiliteit): Hoe stabiel is je stemming? Ben je snel gestrest, angstig of prikkelbaar?
De vijf kernmerken zijn: Deze vijf factoren beïnvloeden alles, van hoe je een conflict aangaat tot hoe je reageert op een vervelende email van je baas. In mediation is dit goud waard.
Waarom dit cruciaal is bij mediation
Mediation draait om communicatie. Maar wat als je communicatiestijlen botsten? Een mediator ziet dagelijks dat conflicten escaleren niet omdat de inhoud zo ingewikkeld is, maar omdat de manier van praten en luisteren niet matcht.
Je voelt je niet gehoord, niet begrepen of zelfs bedreigd. Stel, je zit in een echtscheidingsscheiding.
Jij bent hoog in Neuroticisme. Je bent emotioneel, maakt je veel zorgen over de toekomst van de kinderen en je uitspraken zijn soms wisselend.
Je partner is laag in Vriendelijkheid en hoog in Consciëntieusheid. Die wil feiten, cijfers en een strak plan. Hij vindt jouw emoties 'nuttig gezeur' en zegt: 'Hou je aan de afspraken.' Resultaat?
Jij voelt je afgewezen, hij voelt zich gefrustreerd. De boel loopt vast.
Als mediator (of als deelnemer) snap je dit mechanisme, dan verandert alles. Je stopt met het interpreteren van gedrag als persoonlijke aanval. Het is geen 'hij is een eikel', maar 'hij reageert vanuit zijn lage Vriendelijkheid en hoge Consciëntieusheid'. Dat geeft lucht. Het maakt de weg vrij voor oplossingen die voor jullie allebei werken. Zoals een regeling waarin de emotionele kant (zorgen om kinderen) wordt gekoppeld aan een strakke planning (omdraaien opvang).
De vijf types in conflict: een concrete blik
Hoe werkt dit nu in de praktijk? Laten we de vijf types doornemen en kijken wat ze doen bij spanning.
We pakken voorbeelden uit echtscheiding, arbeidsmediation en familiebemiddeling. 1. Laag vs. Hoog Openheid:
Iemand met lage Openheid houdt van bekende paden. In een conflict over een echtscheiding wil die gewoon de boedel verdelen volgens de standaardregels. Punt.
Iemand met hoge Openheid wil juist creatieve oplossingen, misschien een co-ouderschap dat niemand anders heeft.
De mediator moet hier bruggen bouwen: 'We houden de basis strak, maar ruimte voor één creatieve afspraak over de vakanties.' 2. Laag vs. Hoog Consciëntieusheid:
Dit is een klassieke bron van ruzie. De een is chaotisch (laag), de ander een controlfreak (hoog).
Voorkom hierbij teveel informatie die het akkoord blokkeert. In een arbeidsmediation over een ontslagvergoeding wil de lage Consciëntieusheid snel schikken: 'Geef me maar een bedrag, ik teken wel.' De hoge Consciëntieusheid wil alle kleine lettertjes en juridische haken en zingen. De oplossing?
De mediator maakt een checklist. De 'chaotische' partner krijgt een overzichtelijke lijst, de 'controle'-partner mag alles tot in de puntjes controleren. 3. Laag vs.
Hoog Extraversie:
De extravert wil praten, praten, praten. In een familiemediation over een erfenis wil hij of zij alles in een grote vergadering oplossen. Door het externaliseren van het conflict krijgt de introvert (laag Extraversie) meer ruimte, terwijl deze zich anders terugtrekt of overvallen voelt door al het gepraat. De gouden tip: wissel groepsgesprekken af met schriftelijke voorstellen.
Zo krijgt de introvert de tijd om na te denken en de extravert zijn moment om te sparren. 4. Laag vs. Hoog Vriendelijkheid:
Hoge Vriendelijkheid wil harmonie.
Ze zeggen snel 'ja' om de lieve vrede te bewaren, ook als ze het ergens niet mee eens zijn. Laag Vriendelijkheid is competitief en direct. In een echtscheiding kan de lage Vriendelijkheid de boedel leegroven.
De mediator moet de hoge Vriendelijkheid helpen om 'nee' te durven zeggen. De lage Vriendelijkheid moet juist leren dat compromissen sluiten op de lange termijn beter is dan 'winnen'.
5. Laag vs. Hoog Neuroticisme:
Iemand met hoog Neuroticisme is bang voor de toekomst. In een arbeidsmediation is diegene bang om zijn baan te verliezen en accepteert een te laag bod.
Iemand met laag Neuroticisme is stoïcijns en kan overkomen als kil of onverschillig.
De mediator moet de angsten van de hoge Neuroticisme serieus nemen (door bijvoorbeeld een overbruggingsregeling voor te stellen), terwijl hij de lage Neuroticisme uitlegt dat emoties er juist nu toe doen.
Hoe ga je hier praktisch mee aan de slag? Kosten en tips
Deze kennis is direct toepasbaar. Of je nu zelf in mediation zit of een mediator zoekt. Het helpt je om de juiste vragen te stellen en een helder beeld van uw leven in de toekomst te krijgen.
Prijsindicaties:
Een mediator kost gemiddeld tussen de €120 en €180 per uur excl. BTW.
Een simpel echtscheidingstraject (goed overleg) duurt vaak 3 tot 5 sessies, dus reken op een totaalbedrag van €800 tot €1.500. Complexe zaken, zoals een arbeidsmediation met veel emotie of een vechtscheiding, kunnen oplopen naar €2.500 tot €4.000 of meer.
Vergoedingen:
Dit scheelt een boel. Check bij de Raad voor Rechtsbijstand of je in aanmerking komt voor een toevoeging (gesubsidieerde rechtsbijstand). Je betaalt dan een eigen bijdrage (vanaf €53 tot €250 per persoon per jaar).
Veel werkgevers betalen een arbeidsmediation volledig. Ook een rechtsbijstandverzekering dekt mediation vaak (check je polis!).
Praktische tips om met persoonlijkheid om te gaan:
- Check het MfN-register: Zoek een mediator die gecertificeerd is. Deze professionals zijn getraind in psychologische dynamieken en herkennen persoonlijkheidsverschillen direct.
- Doe een persoonlijkheidstest: Vraag je mediator of het zinvol is om (online) een Big Five test te doen. Dit geeft inzicht en neemt de schuldvraag weg. 'Ah, jij bent dus heel laag in Vriendelijkheid, dus je directe stijl is niet persoonlijk.'
- Pas de sessies aan: Wees open over je valkuilen. Zeg: 'Ik ben iemand die alles wil controleren, dus ik heb echt even de tijd nodig om dit te lezen.' Of: 'Ik kan emotioneel worden, geef me even een time-out.'
- Focus op belangen, niet op persoonlijkheden: De mediator helpt jullie om de onderliggende behoefte te vinden. De een wil zekerheid (lange termijn), de ander wil snelheid (korte termijn). Beide zijn valide.
Uiteindelijk gaat mediation over het vinden van een oplossing die werkt voor wie jij bent. Door de Big Five te begrij