De invloed van de 'Self-Serving Bias' op de verdeling van bezittingen
Een echtscheiding of een conflict op het werk kan je hele wereld op z'n kop zetten. De emoties lopen hoog op en dan gaat het vaak mis bij de verdeling van spullen, geld of bezittingen.
Waarom voelt de ene helft van de bankrekening voor de een opeens groter aan dan voor de ander? Dat zit 'm vaak in een hardnekkig psychologisch mechanisme: de 'Self-Serving Bias'. In dit artikel leg ik je uit hoe dit brein-effect roet in het eten gooit bij mediation en hoe je het herkent.
Wat is de Self-Serving Bias eigenlijk?
De 'Self-Serving Bias' (of eigenbelang-bias) is een mentale shortcut die we allemaal hebben.
Ons brein houdt niet van chaos en zorgt graag dat we onszelf een goed gevoel geven. Het werkt simpel: successen schrijven we toe aan onszelf (ons eigen talent of harde werken), terwijl we teleurstellingen of fouten liever buiten onszelf leggen (pech, de ander, de omstandigheden). Denk aan een echtscheidingssituatie.
De partner die vindt dat hij of zij het hardst heeft gewerkt voor de gezamenlijke vermogensopbouw, voelt zich al snel de 'verdiener'. De ander die zorgtaken op zich nam, verdient volgens diezelfde logica minder aanspraak op de boedel.
Of denk aan een arbeidsmediation: een werknemer die een conflict heeft met een collega, ziet de fout vooral bij de ander.
"Ik reageer alleen als hij begint", is een klassieke uitspraak. De bias zorgt ervoor dat we onszelf als het slachtoffer of de held zien, en de ander als de boosdoener. In mediation is dit gevaarlijk. Een mediator probeert bruggen te bouwen, maar de bias trekt die bruggen vaak weer neer. Het zorgt voor een vertekend beeld van de werkelijkheid waardoor een eerlijke verdeling of oplossing ver te zoeken lijkt.
Waarom dit jouw mediation beïnvloedt
Stel je voor: je zit bij de mediator. De tafel is rond, de koffie staat klaar, maar de sfeer is om te snijden.
Jullie gaan het hebben over de verdeling van de spullen. De bank, de auto, de vintage designstoelen. De Self-Serving Bias grijpt in.
Jij bent er heilig van overtuigd dat die ene stoel van jou is, omdat jij 'm online hebt gevonden en gekocht.
De ander beweert dat het een gezamenlijke aankoop was. De bias zorgt ervoor dat je je eigen bijdrage maximaliseert en die van de ander minimaliseert. In een echtscheiding leidt dit tot een impasse over de inboedel. In een arbeidsconflict gaat het mis bij de beoordeling van wie nu eigenlijk fout zat.
De een zegt: "Ik heb het project gered", de ander: "Jij hebt het bijna verprutst." De impact is groot. Zonder dat je het doorhebt, vertraag je het mediationproces.
Je betaalt langer voor de mediator (gemiddeld €150 - €200 per uur), de emoties lopen op en de kans op een vaststellingsovereenkomst neemt af. De bias is de stille saboteur van een snelle, goedkope oplossing.
Hoe de bias werkt bij verdeling van bezittingen
Laten we concreet worden. De bias speelt op drie specifieke manieren op bij de spullen en centen.
1. De emotionele waardering vs. de marktwaarde.
Jij waardeert de keukenmachine op €200 omdat je 'm dagelijks gebruikt. De mediator kijkt naar de afschrijving of de tweedehands Marktplaats-prijs (€50).
De bias zorgt dat jij je eigen emotionele investietie als geldwaarde ziet.
In mediation betekent dit dat je vaak teveel eist voor je eigen spullen en te weinig biedt voor die van de ander. Dit hangt nauw samen met de angst om te verliezen bij de verdeling. 2. De eigen inleg maximaliseren.
Bij een scheiding gaat het over de huizenprijs.
Jij zegt: "Door mijn verbouwing is de woning €30.000 meer waard geworden." De ander zegt: "Jij hebt die verbouwing betaald uit onze gezamenlijke pot." De bias doet je geloven dat jouw actie doorslaggevend was, terwijl de juridische context (huwelijksvoorwaarden of gemeenschap van goederen) vaak anders aangeeft. In arbeidsmediation werkt hetzelfde: "Ik heb die deal binnengehaald," terwijl het teamwerk was.
3. De schuldvraag verplaatsen.
Als het geld op is, is de schuldvraag een feest voor de bias.
"We zijn door jouw uitgavenpatroon in de problemen gekomen," zegt de een. De ander: "Jij hebt je nooit met de financiën bemoeid." In mediation helpt dit niet. Het leidt af van de oplossing: hoe verdelen we de schulden nu? Een mediator herkent dit direct. Hij of zij moet door deze emotionele rook heen prikken om tot een reële verdeling te komen.
De kosten van onbegrip: Van mediation tot rechtszaak
Wanneer de Self-Serving Bias de overhand neemt, loopt de mediation vast. Door de beïnvloedingsprincipes van Cialdini slim in te zetten, kan een mediator het proces weer vlot trekken.
Dat voorkomt verlies van kostbare tijd en geld. Laten we de prijzen even op een rijtje zetten. Mediation (de goedkoopste en beste optie):
Een MfN-gecertificeerd mediator (het kwaliteitskeurmerk in Nederland) kost vaak tussen de €120 en €200 per uur excl. BTW. Een gemiddeld echtscheidingsmediatietraject duurt 3 tot 6 sessies. Totaalbedrag?
Vaak tussen de €1.000 en €2.500 per persoon. Als je een toevoeging (subsidie) krijgt via de Raad voor Rechtsbijstand, betaal je een eigen bijdrage vanaf ongeveer €53 tot €220 per persoon, afhankelijk van je inkomen.
Rechtszaak (de duurdere optie):
Als mediation mislukt door de bias en er een juridische procedure volgt, schieten de kosten omhoog. Een advocaat kost al gauw €250 tot €350 per uur. Voor een echtscheidingsprocedure met verdeling van bezittingen ben je al snel €3.000 tot €6.000 kwijt, en dat per persoon. Tel daar de emotionele kosten en de lange doorlooptijd (maanden, soms jaren) bij op.
Arbeidsmediation vs. Ontslag:
Een arbeidsmediation kost vaak een vast bedrag van rond de €1.500 tot €2.500 (soms betaald door de werkgever).
Een juridische strijd om ontslag of een vaststellingsovereenkomst loopt op tot duizenden euro's advocatenkosten, tenzij je een rechtsbijstandsverzekering hebt. De keuze is dus duidelijk: herken je de bias en blijf je aan tafel, of betaal je het gelag via de rechtbank?
Praktische tips: Breek de bias
Hoe kom je los van je eigen tunnelvisie? Je hoeft geen psycholoog te zijn, maar je moet wel je best doen.
1. De 'Neutrale Derde' test.
Voordat je een eis op tafel gooit, vraag je af: "Wat zou een onpartijdige buurman hiervan vinden?" Als je buurman zegt dat die ene bank echt wel gezamenlijk eigendom is, dan is dat waarschijnlijk zo. Probeer even uit je eigen emotie te stappen.
2. Focus op de toekomst, niet op het verleden.
De bias draait om wie er gelijk had in het verleden.
Mediation draait om een werkbare oplossing voor de toekomst. Vraag je af: "Wat heb ik nodig om straks weer zelfstandig verder te gaan?" in plaats van "Wat verdien ik omdat ik zo goed ben geweest?" 3. Vraag door bij de ander.
Luister niet alleen naar je eigen verhaal. Vraag de ander: "Waarom vind jij dat jij recht hebt op dat deel?" Soms zit er een logica achter die je niet zag, bijvoorbeeld een financiële compensatie voor zorgtaken die juridisch klopt.
Door te luisteren, ontmasker je je eigen bias. 4.
Vertrouw op het proces van de mediator.
Een MfN-gecertificeerde mediator is getraind om biases te signaleren. Dit verschilt van de rol van de vertrouwenspersoon, die vooral een luisterend oor biedt. Als de mediator zegt: "Laten we even kijken naar de daadwerkelijke waarde," volg dat pad dan.
Het is niet persoonlijk, het is zakelijk. De verdeling van bezittingen is zelden een kwestie van zwart-wit.
Het is grijs, emotioneel en complex. De Self-Serving Bias maakt het grijzer dan het is. Door dit te herkennen, bespaar je jezelf een hoop geld, tijd en stress.
Disclaimer:
Dit artikel is informatief bedoeld en geeft geen juridisch advies. Iedere situatie is uniek. Raadpleeg bij vragen of problemen altijd een MfN-gecertificeerd mediator of een juridisch advise