Confirmation bias: Hoe vooroordelen een schikking in de weg staan
Wat is confirmation bias en waarom is het een stille schikking-killer?
Stel je voor: je zit in een mediation voor je echtscheiding. Je partner zegt iets.
Jij hoort iets totaal anders. Jij bent ervan overtuigd dat zij de boel saboteert, hij liegt, of dat de mediator partij kiest. Dit is confirmation bias in actie.
Het is je brein dat selectief zoekt naar bevestiging van wat je al gelooft.
Je wilt gelijk hebben. Dat is menselijk. Maar in mediation gaat het niet om gelijk krijgen. Het gaat om een oplossing vinden. Confirmation bias maakt die oplossing onmogelijk.
Je ziet alleen nog maar bewijzen voor je eigen gelijk en negeert de rest. Hierdoor blijf je hangen in ruzie en bereik je geen schikking.
Stap 1: Herken de signalen bij jezelf (en de ander)
Voordat je kunt bijsturen, moet je de bias herkennen. Dit voelt vaak als een tunnelvisie.
Je bent boos of gefrustreerd en voelt dat je 'gelijk' hebt, zonder dat je het feitelijk kunt toetsen. Deze signalen betekenen dat je in een bias-valkuil stapt: Tijdsindicatie: Doe deze check elke keer dat je merkt dat je spuugt van woede of volledig vastloopt. Duurt 2 minuten. Veelgemaakte fout: Denken dat herkennen hetzelfde is als stoppen. Herkennen is stap 1, actie ondernemen is stap 2.
- Je selecteert feiten: Je onthoudt alleen de opmerkingen die je bevestigen (bijv. "Zie je wel, hij wil alleen maar geld").
- Je negeert tegengeluid: Als de mediator uitlegt dat de wet anders is, schuif je het terzijde als "oneerlijk".
- Je emotionele lading is hoog: Je reageert direct fel op een voorstel zonder het echt te overwegen.
- Je maakt aannames: "Ze wil de kinderen meer dagen om mij te naaien" in plaats van "Ze wil de kinderen meer dagen uit praktische overwegingen".
Stap 2: De 'Vertraag en Check' techniek
Als je merkt dat je in de bias schiet, moet je de boel forceren te vertragen. Snel reageren is vijand van een goede schikking in arbeidsmediation of echtscheiding. Volg deze instructies strikt op:
Tijdsindicatie: De 'Stop-Check' duurt direct in het gesprek ongeveer 1 minuut. De 24-uursregel spaart je van wekenlange spijt.
- Stop met praten: Zodra je de neiging voelt om te interrumperen of fel te reageren, houd je mond. Adem in (4 tellen), uit (4 tellen).
- Herhaal wat je hoorde: Zeg hardop: "Als ik het goed begrijp, zeg jij nu [hier de woorden van de ander invullen, zonder interpretatie]."
- Vraag naar bewijs: Vraag niet "Waarom ben je zo?", maar "Wat is er precies gebeurd dat je dat doet denken?" of "Kun je een voorbeeld geven van toen dat gebeurde?"
- Wacht 24 uur: Bij complexe voorstellen (zoals een vaststellingsovereenkomst), eis jezelf een nacht slapen erover.
Veelgemaakte fout: De woorden van de ander verdraaien om je gelijk te halen ("Dus je bedoelt dat je me negeert?"). Blijf bij hun woorden.
Stap 3: De Balans-Oefening (Schrijf het op)
Je hoofd zit vol met emotie. Om confirmation bias te verslaan, moet je het uit je hoofd halen en op papier zetten.
Dit werkt vooral goed bij familiebemiddeling en echtscheidingen waar emoties hoog oplopen.
- Mijn verhaal: Wat geloof ik nu? (Bijv. "Mijn ex wil de auto om mij dwars te zitten.")
- De feiten: Wat is er objectief gebeurd? (Bijv. "De auto is 10 jaar oud. Zij heeft een lease-auto nodig voor haar werk. De waarde is €8.000.")
- De alternatieve verklaring: Wat is een andere reden dan kwade wil? (Bijv. "Ze heeft de auto nodig om de kinderen op tijd op school te brengen en naar werk te gaan.")
Neem een vel papier of open een notitie op je telefoon. Deel het in drie kolommen: Tijdsindicatie: Doe dit thuis, duurt 15 minuten. Veelgemaakte fout: De alternatieve verklaringen wegwuiven als "onzin". Je hoeft ze niet te geloven, je moet ze alleen bedenken om je brein te trainen.
Stap 4: De kosten van een vastgelopen schikking
Confirmation bias is duur. Heel duur. In mediation draait het vaak om kostenbesparing ten opzichte van een gerechtelijke procedure.
Als je vastloopt door vooroordelen, verlies je dat voordeel. Begrijp de impact op je portemonnee: Als confirmation bias ervoor zorgt dat mediation mislukt, stap je direct over op de duurdere optie. Ook de inrichting van de ruimte speelt mee; je betaalt voor emotie in plaats van oplossing. Tip: Check of je in aanmerking komt voor een subsidie van de Raad voor Rechtsbijstand.
- Mediation: Een mediator kost vaak tussen de €120 en €180 per uur excl. BTW. Een volledig echtscheidingsmediatietraject kost vaak tussen de €1.500 en €3.000 totaal per persoon (als alles goed verloopt).
- Rechtszaak: Een advocaat kost al snel €200 - €350 per uur. Een procedure bij de rechtbank kan makkelijk oplopen tot €5.000 - €10.000+ per persoon, afhankelijk van de complexiteit.
Dit hangt af van je inkomen. Bij een gecertificeerde mediator kan dit de kosten aanzienlijk drukken.
Stap 5: De metafoor-check
Je brein gebruikt metaforen om de wereld te begrijpen. Confirmation bias zorgt voor negatieve metaforen.
"De mediator is een wandelende foldingschoen (hij draait alle kanten op)." "Mijn partner is een dictator." Om een schikking te bereiken, moet je de metafoor veranderen. Als je de ander weer als mens ziet, met eigen belangen en angsten (net als jij), verdwijnt de drang om te 'winnen' en zie je in dat strategisch toegeven in mediation juist ruimte biedt voor een duurzame oplossing.
- Identificeer de metafoor: Welk beeld heb je van de ander of het proces?
- Zoek naar uitzonderingen: Wanneer was die persoon juist wel betrouwbaar?
- Verander de metafoor: Zie de ander niet als vijand, maar als een 'partner in een lastige scheiding' of een 'collega met een andere visie'. Dit klinkt zweverig, maar het verandert je hersengolven.
Verificatie-checklist: Sta je schikking in de weg?
Gebruik deze checklist voordat je de volgende sessie ingaat. Als je meer dan 2 'Ja' antwoorden hebt, trap je wellicht in de valkuil van te snel ja zeggen aan tafel.
- Ik heb de afgelopen week gezegd: "Dat kan niet" of "Dat wil hij/zij nooit" zonder het te hebben gevraagd.
- Ik focus vooral op wat er misgaat en niet op de kleine stapjes die wel lukken.
- Ik vind dat de mediator niet neutraal is omdat hij/zij kritische vragen stelt.
- Ik wilde een voorstel direct afwijzen zonder te vragen naar de achterliggende reden.
- Ik kan me niet herinneren wanneer ik voor het laatst "sorry" of "ik begrijp je punt" heb gezegd.
- Ik heb al een brief naar de rechter klaarliggen, terwijl de mediation nog loopt.
Herkenbaar? Adem diep in. Vertraag. En ga terug naar stap 1.
Disclaimer
Dit artikel is informatief van aard en is geen juridisch advies. Mediation is maatwerk en afhankelijk van jouw specifieke situatie. Raadpleeg altijd een MfN-gecertificeerd mediator of een juridisch adviseur voor advies over jouw zaak