Onenigheid over de hoogte van de inbreng van eerdere schenkingen bij de verdeling van de nalatenschap
Een erfenis verdelen. Het klinkt zo formeel, maar het zit vaak vol emoties.
Vooral als er al eerder geld of goederen zijn geschonken. Dan roept de vraag: "Hoeveel moet ik inbrengen?" al snel wrijving op.
Het voelt voor sommige kinderen soms oneerlijk. De een kreeg een flinke voorschot op de erfenis, de ander (nog) niet. Dit kan een mooie familieruzie flink op scherp zetten.
De sfeer kan bederven en de onderlinge band onder druk zetten. Gelukkig is hier een oplossing voor: mediation. Samen, met een onafhankelijke derde, zoeken jullie naar een werkbare en faire verdeling. Dit voorkomt een dure en slopende rechtszaak.
Wat is inbreng van schenkingen eigenlijk?
Stel, je vader heeft je broer 5 jaar geleden €50.000 gegeven voor de aankoop van een huis. Jij kreeg niets.
Nu overlijdt je vader en laat hij een erfenis na van €200.000. Jij en je broer zijn de enige erfgenamen. De wet (het erfrecht) bepaalt dat die €50.000 die je broer kreeg, moet worden 'ingebracht'.
Dit betekent dat die €50.000 bij de verdeling van de erfenis wordt 'meegerekend' alsof het nog in de erfenis zit. De totale 'boedel' wordt dan gezien als €250.000.
In theorie zou je broer dan eerst zijn deel van die €50.000 moeten 'inleveren' voordat de rest wordt verdeeld.
Zo probeert de wet te voorkomen dat een kind dat al veel kreeg, oneerlijk bevoordeeld wordt ten opzichte van de andere kinderen. Het doel is een eerlijke verdeling van de totale verworven rijkdom van de overledene.
Waarom leidt dit tot zoveel onenigheid?
De wet is vrij helder, maar de praktijk is vaak weerbarstig. De onenigheid ontstaat meestal op twee punten: de hoogte en de intentie.
- De hoogte: Is de schenking €50.000 of €45.000? De een spreekt van een gift, de ander van een lening. Kwitanties zijn er soms niet meer. Herinneringen verschillen. De waardering van een geschonken huis of een afbetaalde auto kan ook flink uiteenlopen. Een mediator helpt om hier feitelijk naar te kijken en de emotie eruit te halen.
- De intentie: Was de schenking een voorschot op de erfenis of een beloning? Je ouders hadden misschien een specifieke reden. Misschien had je broer het financieel moeilijker of had hij meer zorg verleend. De ander voelt zich dan afgewezen. "Was ik dan de minder geliefde zoon?" Dit soort vragen zorgen voor diepe wonden. In mediation kunnen deze bedoelingen besproken worden, zonder dat het direct een juridische strijd wordt.
Een mediator zorgt voor een veilige sfeer waarin iedereen zijn verhaal kan doen. Dit helpt om de onderlinge relatie te redden, wat vaak net zo belangrijk is als de financiële afwikkeling.
Hoe werkt de berekening in de praktijk?
De berekening kan ingewikkeld lijken, maar het basisprincipe is logisch. Een mediator kan jullie hierbij helpen.
De stappen zijn grofweg als volgt: Stel, totale erfenis is €150.000, plus een ingebrachte schenking van €50.000. Totaal = €200.000.
- Stap 1: Inventarisatie. Eerst worden alle schenkingen aan alle erfgenamen op een rijtje gezet. Welke schenkingen zijn er ooit gedaan? Wanneer was dat en hoeveel was het?
- Stap 2: Correctie voor inflatie en waarde. Een schenking van €10.000 in 1990 is niet hetzelfde als €10.000 nu. Soms wordt de koopkracht meegerekend. Ook bij schenkingen van onroerend goed wordt de huidige waarde bepaald. Dit is vaak een punt van discussie.
- Stap 3: De verrekening. De ingebrachte bedragen worden bij de totale erfenis geteld. Vervolgens wordt het totale bedrag verdeeld. De erfgenaam die al schenkingen kreeg, krijgt eerst zijn deel daarvan 'verrekend' met zijn aandeel in de nieuwe erfenis. Uiteindelijk moet iedereen, na alle verrekeningen, evenveel hebben.
Ieder kind heeft recht op de helft, dus €100.000. Kind A kreeg al €50.000. Die krijgt nu dus nog €50.000 uit de erfenis.
Kind B kreeg niets en krijgt nu €100.000. Zo is de totale verdeling voor beiden €100.000. Een mediator kan deze cijfers helder in beeld brengen en helpen bij het maken van praktische afspraken, bijvoorbeeld over de timing van de uitbetaling.
De rol van mediation en de kosten
Als jullie er samen niet uitkomen, is mediation een uitstekende stap. Een mediator is een onafhankelijke professional die het gesprek faciliteert.
Hij of zij geeft geen oordeel, maar helpt jullie om zelf tot een oplossing te komen. Dit is fundamenteel anders dan een juridische procedure, waar een rechter beslist. Bij mediation houden jullie zelf de regie.
Dit is vaak sneller, goedkoper en veel minder belastend voor de familieverhoudingen. Zo helpt de mediator ook bij de verdeling van een kostbare verzameling en brengt juridische kennis in om te zorgen dat alle afspraken kloppen.
De kosten voor mediation zijn transparant. Een MfN-gecertificeerd mediator hanteert doorgaans een uurtarief.
Dit tarief ligt meestal tussen de € 120 en € 200 per uur exclusief btw. De totale kosten hangen af van de complexiteit van de zaak en het aantal sessies dat nodig is. Voor een dergelijke erfeniskwestie moet je denken aan een totaalbedrag van € 900 tot € 2.500. Deze kosten worden vaak gedeeld door de erfgenamen.
Soms is het mogelijk om een vergoeding te krijgen van de Raad voor Rechtsbijstand (een eigen bijdrage is dan wel vereist). Ook kun je navragen of je werkgever of verzekering mediation dekt. De investering in mediation is vaak vele malen lager dan de kosten van een advocaat en een rechtszaak.
Praktische tips bij onenigheid over schenkingen
Het is een gevoelige kwestie, maar het is goed op te lossen. Hieronder vind je een aantal concrete tips die je helpen om het proces soepeler te laten verlopen. Een erfenis verdelen of een conflict over de inboedel is niet alleen een financiële kwestie, het is ook een kwestie van relaties behouden. Met mediation geef je die relatie de beste kans.
Tip 1: Begin op tijd met praten.
Wacht niet tot de uitvaart is afgelopen. Hoe langer je wacht, hoe meer de emoties oplopen. Begin alvast over de planning, zonder direct in te gaan op de inhoud.
Tip 2: Verzamel bewijs.
Zoek naar oude bankafschriften, notariële aktes of briefjes. Een overzicht van alle schenkingen helpt om discussies over de hoogte te beperken.
Tip 3: Luister naar het verhaal erachter.
Vraag niet alleen 'hoeveel', maar ook 'waarom'. Probeer te begrijpen wat de beweegredenen van je (overleden) ouder waren. Dit helpt om wrok te verminderen.
Tip 4: Kies voor een MfN-gecertificeerd mediator.
Dit keurmerk garandeert dat de mediator voldoende is opgeleid en gebonden is aan een klachten- en tuchtrecht. Zo weet je dat je in goede handen bent.
Tip 5: Kijk naar oplossingen, niet alleen naar problemen.
Misschien kan de erfenis anders worden verdeeld. Kan de een het huis overnemen? Kan er een betalingsregeling worden getroffen? Wees creatief. Het doel is een oplossing waar iedereen, ondanks de emoties, mee verder kan.