De techniek van het 'opschalen' naar gemeenschappelijke belangen
Stel je voor: je zit tegenover elkaar. De spanning is voelbaar, de emoties lopen hoog op.
Bij een echtscheiding gaat het over de kinderen, het huis, de financiën. Op het werk bots je met een collega en de sfeer wordt ondragelijk. Je wilt een oplossing, maar je zit muurvast in je eigen standpunt.
Hoe kom je daaruit? De techniek van het ‘opschalen’ naar gemeenschappelijke belangen is een krachtig hulpmiddel in mediation. Het helpt om de focus te verleggen van strijd naar samenwerking.
Wat betekent 'opschalen' precies?
Opschalen betekent dat je de gesprekslaag verplaatst van concreet gedoe naar abstractere, vaak gedeelde belangen. In plaats van te blijven hangen in wie gelijk heeft of wie wat krijgt, kijk je naar waarom iets belangrijk is.
Het is een bewuste stap omhoog in denken. Een mediator vraagt bijvoorbeeld niet: "Wie krijgt de zondagmiddag?" maar: "Wat is belangrijk voor de kinderen op zondagmiddag?" Of op het werk: "Wie mag welke taak uitvoeren?" wordt "Hoe zorgen we samen voor een productieve sfeer?" Het doel is simpel: vind het gemeenschappelijke belang achter de individuele wensen. Dit breekt de impasse. Het maakt de sfeer minder vijandig en opent de deur naar creatieve oplossingen.
Waarom deze techniek onmisbaar is in mediation
Conflicten ontstaan vaak omdat we vasthouden aan een specifieke uitkomst. We willen die ene stoel, dat ene weekend of die ene functie.
Maar als je een stap terugdoet, zie je vaak dat de onderliggende belangen wel eens zouden kunnen overlappen.
Bij een echtscheiding wil je misschien de kinderen meer bij je hebben, maar de ander wil dat ook. Het gemeenschappelijke belang is dan: een stabiel en gelukkig leven voor de kinderen. Dat is een veel betere basis om over te praten dan wie er meer dagen krijgt.
Op de werkvloer gaat het vaak over irritaties. "Hij ruimt zijn bureau nooit op." Opschalen betekent vragen: "Wat is jouw belang bij een opgeruimd bureau?" Het antwoord kan zijn: "Ik wil efficiënt kunnen werken." Het gemeenschappelijke belang is dan een efficiënte werkplek voor iedereen. Dit verbindt in plaats van dat het verdeelt.
De kern en werking: Hoe werkt het in de praktijk?
De techniek vraagt om bewustzijn en oefening. Een gecertificeerde mediator begeleidt dit proces, maar je kunt de logica zelf ook snappen.
Het draait om het stellen van de juiste vragen. Stap 1: Identificeer het concrete geschilpunt.
Dit is de aanleiding. Bij arbeidsmediation is dit vaak een specifiek conflict over taken of communicatie. Bij familiebemiddeling is dit vaak een ruzie over geld of tijd.
Stap 2: Vraag naar de onderliggende behoefte. Waarom is dit punt zo belangrijk? Gebruik vragen als: "Wat betekent dit voor jou?" of "Waar ben je bang voor als dit niet gebeurt?" Stap 3: Zoak naar overeenkomsten. Zodra beide partijen hun belangen hebben gedeeld, kijkt de mediator naar de overlappingen.
Vaak zijn er meer gemeenschappelijke belangen dan je denkt. Stap 4: Bouw vanuit die gedeelde belangen een oplossing.
Een oplossing die voldoet aan de belangen van beide partijen is duurzamer dan een compromis waarbij iedereen een beetje verliest.
“Het gaat er niet om wie er wint, maar om een oplossing die voor iedereen werkt.”
Varianten en kosten van mediation
De techniek van opschalen wordt toegepast in verschillende soorten mediation. De aanpak is hetzelfde, maar de context verschilt.
Hieronder vind je een overzicht van de meest voorkomende types en de bijbehorende kosten.
- Kosten: € 120 - € 180 per uur (inclusief BTW). Een volledig traject kost vaak tussen de € 1.500 en € 3.000 per persoon.
- Vergoeding: Als je inkomen laag is, kun je via de Raad voor Rechtsbijstand een vergoeding krijgen. De eigen bijdrage is dan vaak slechts € 53 tot € 85 per uur.
Echtscheiding mediation: Hier gaat het vaak over kinderen en financiën. Een mediator helpt om de emoties te scheiden van de belangen. De gemiddelde doorlooptijd is 3 tot 6 maanden.
- Kosten: Vaak € 150 - € 200 per uur. Een traject duurt meestal 2 tot 5 sessies. Totaalbedrag ligt tussen de € 1.000 en € 2.500.
- Vergoeding: Vaak betaalt de werkgever de kosten. Check je CAO of arbeidsovereenkomst.
Arbeidsmediation: Dit richt zich op conflicten op de werkvloer. Denk aan een verstoorde arbeidsrelatie of onenigheid over taken. Het doel is herstel van de samenwerking of een goede beëindiging van het contract. Familiebemiddeling: Dit is breder dan echtscheiding. Denk aan ruzies tussen broers en zussen of ouders en volwassen kinderen.
De focus ligt op herstel van de relatie. Tarieven: De genoemde bedragen zijn indicatief.
- Kosten: Vergelijkbaar met echtscheiding, rond de € 120 - € 160 per uur. Soms is er een vast bedrag per sessie.
- Keurmerk: Kies altijd voor een MfN-gecertificeerd mediator. Dit staat garant voor kwaliteit en onafhankelijkheid.
Prijzen kunnen variëren per regio en mediator. Vraag altijd om een heldere prijsopgave vooraf.
Praktische tips voor het toepassen van opschalen
Wil je deze techniek zelf proberen of beter begrijpen tijdens een mediation? Door actief te luisteren en samen te vatten kom je sneller tot de kern. Hier zijn concrete tips die je direct kunt gebruiken. 1.
Stel open vragen. Vragen die beginnen met "waarom", "wat" of "hoe" helpen om dieper te graven.
Vermijd vragen die beginnen met "wie" of "wanneer", die leiden vaak tot feiten zonder emotie. Soms helpt het om emotionele onderwerpen even te parkeren. 2.
Luister zonder oordeel. Als de ander zijn belangen deelt, luister dan echt. Herhaal wat je hoort om te checken of je het goed begrijpt. Dit bouwt vertrouwen op.
3. Schrijf op. Gebruik een flipover of notitieblok.
Schrijf de belangen van beide kanten op. Zichtbaar maken helpt om overeenkomsten te zien. 4. Blijf bij het gemeenschappelijke. Als het gesprek weer vastloopt in gedoe, herinner elkaar dan aan het gedeelde belang. "We willen allebei het beste voor de kinderen, hoe gaan we dat bereiken?" 5.
Zoek professionele begeleiding. Opschalen is een vaardigheid die een ervaren mediator snel toepast. Een MfN-gecertificeerd mediator weet precies hoe hij de sfeer kan kantelen, bijvoorbeeld door metaforen te gebruiken bij impasses.
Deze techniek is geen magie; het is een gestructureerde manier om naar conflict te kijken.
Of het nu gaat om een echtscheiding, een arbeidsconflict of een familiestrijd, het werkt altijd. Het helpt om de focus te verleggen van verlies naar winst. En dat is wat mediation uiteindelijk wil bereiken: een oplossing waar iedereen mee verder kan.