De rol van 'Reactive Devaluation' bij het afwijzen van redelijke voorstellen van de tegenpartij
Stel je voor: je zit tegenover je ex-partner of werkgever. De mediator presenteert een voorstel dat op papier eerlijk lijkt.
Toch voel je meteen weerstand. Je hoofd schreeuwt: “Nee, dat kan niet waar is.” Zelfs als het een redelijk aanbod is.
Dat is ‘Reactive Devaluation’ aan het werk. Een psychologische valkuil die mediation kan blokkeren, maar die je heel goed kunt omzeilen.
Wat is Reactive Devaluation?
Reactive Devaluation betekent letterlijk: afwaardering door reactie. Het is een automatische afweerreactie. Iemand doet een voorstel, en jij schat het automatisch lager in, simpelweg omdat het van de ander komt.
Het is geen bewuste keuze. Het is een reflex.
Je hersenen draaien op een simpele, maar krachtige stand: “Als de tegenpartij dit voorstelt, moet het wel in hun voordeel zijn.” Je vertrouwt de bron niet, dus vertrouw je de boodschap niet. Het gaat niet meer om de inhoud, maar om wie het zegt.
In mediation speelt deze valkuil constant. Je bent vaak emotioneel betrokken en voelt je gekwetst door de ander. Dat maakt het extra lastig om een redelijk voorstel objectief te bekijken.
Het voelt alsof je toegeeft als je instemt. Wetenschappelijk onderzoek toont aan dat dit fenomeen overal voorkomt.
Zelfs bij vredesonderhandelingen of politieke compromissen. De kern is wantrouwen. En in een echtscheiding of arbeidsconflict zit dat wantrouwen vaak diep.
Waarom deze psychologische valkuil mediation blokkeert
Mediation draait om het vinden van een gezamenlijke oplossing. Een oplossing die voor beide partijen werkt.
Reactive Devaluation gooit roet in het eten. Het maakt dat goede voorstellen sneuvelen voordat ze serieus zijn besproken.
Denk aan een echtscheiding. De ene partner stelt voor om de kinderalimentatie vast te stellen op €400 per maand. Dit is een reëel bedrag, gebaseerd op inkomensberekeningen. De andere partner voelt meteen: “Hij wil gewoon zo min mogelijk betalen.
Dit is niet voor de kinderen, dit is voor zijn eigen portemonnee.”
Het gevolg? Het voorstel wordt afgewezen, niet omdat het onredelijk is, maar omdat het van de ‘tegenstander’ komt. De mediator moet dan flink aan de bak om het vertrouwen te herstellen.
Dit vertraagt het proces en maakt het duurder. In arbeidsmediation zie je hetzelfde.
Een werkgever doet een schikkingsvoorstel van €15.000 bij een ontslag. De werknemer, die zich onrechtvaardig behandeld voelt, ziet direct de adder onder het gras. “Ze willen me gewoon snel en goedkoop weg hebben.” Het feit dat het een net bedrag is, doet er niet meer toe.
De kern van het probleem is dat de focus verschuift. Het gaat niet meer over de inhoud van het voorstel, maar over de intenties van de ander. En die intenties worden vaak negatief ingevuld.
Hoe herken en doorbreek je de valkuil?
Gelukkig is Reactive Devaluation geen onoverkomelijk probleem. Een goede mediator herkent het direct en past technieken toe om de reflex te doorbreken.
Het begint met bewustwording. Een veelgebruikte techniek is de ‘neutrale herformulering’. De mediator neemt het voorstel over, maar verpakt het in neutrale taal.
Het voorstel komt niet meer van de ex-partner of de werkgever, maar van de mediator zelf.
Zo verliest de situatie haar lading; door het spiegelen van emoties herstelt de mediator de verbinding. Een andere effectieve aanpak is het loskoppelen van de persoon. De mediator vraagt: “Stel dat een onafhankelijke derde met dit voorstel zou komen, zou het dan een redelijk startpunt zijn?” Dit haalt de persoonlijke conflictstof eraf.
Werken met een ‘principe-overeenkomst’ helpt ook. Partijen spreken eerst algemene principes af, voordat ze naar concrete cijfers kijken.
Bijvoorbeeld: “We zijn het erover eens dat de kinderen hun huidige levensstandaard zoveel mogelijk behouden.” Pas daarna wordt er geteld.
Hieronder vind je een overzicht van praktische stappen om deze valkuil te herkennen en te omzeilen:
- Check je eerste reflex: Voel je meteen weerstand? Vraag je af: “Is dit voorstel echt onredelijk, of kom ik het gewoon niet?
- Vraag om uitleg: Laat de ander (via de mediator) toelichten waarom dit een redelijk voorstel is. Soms zit er een logische gedachte achter die je mist.
- Gebruik de mediator: Laat de mediator het voorstel opnieuw presenteren. Een neutrale bron maakt het makkelijker om objectief te luisteren.
- Schrijf het op: Bekijk het voorstel op papier, zonder de emotie van het moment. Een lijst met voor- en nadelen helpt.
Praktische tips voor je volgende mediationgesprek
Wil je deze psychologische valkuil echt uitschakelen? Bereid je dan voor. Mediation is geen vrijblijvend praatje; het is een gestructureerd proces.
Hoe beter je voorbereid bent, hoe minder ruimte er is voor emotionele reflexen.
Stel jezelf vooraf de volgende vraag: “Wat is mijn doel?” Is het om gelijk te krijgen, of om een werkbare oplossing te vinden? Als je doel is om te winnen van de ander, zul je sneller geneigd zijn redelijke voorstellen af te wijzen.
Overweeg de kosten van afwijzing. Een mediationtraject kost tijd en geld. Een gemiddeld mediationtraject bij een MfN-gecertificeerd mediator kost tussen de €120 en €150 per uur excl. BTW.
Een volledig echtscheidingspakket inclusief convenant kan tussen de €1.500 en €3.000 liggen, afhankelijk van de complexiteit.
Als je een redelijk voorstel afwijst door Reactive Devaluation, verleng je het proces. Dat betekent extra uren en extra kosten. Soms loopt dit op met €500 tot €1.000 aan extra kosten omdat er meerdere sessies nodig zijn om tot een vergelijkbare oplossing te komen. Investeer in een goede voorbereiding.
Een MfN-gecertificeerd mediator is getraind om deze psychologische mechanismen te herkennen. De kosten voor een mediator zijn vaak deels vergoed via de Raad voor Rechtsbijstand (afhankelijk van inkomen) of via een werkgever bij arbeidsmediation.
“Een redelijk voorstel voelt vaak ongemakkelijk, omdat het betekent dat je moet inleveren.
Maar ongemak is niet hetzelfde als onredelijkheid.” Focus op de toekomst, niet op het verleden. Een mediator helpt je om los te komen van oude koeien. Bij mediation echtscheiding draait het om de kinderen en een stabiele toekomst.
Bij arbeidsmediation gaat het om een nieuwe start, of dat nu met of zonder de werkgever is. Vertrouw op het proces en op je mediator. Een professionele mediator zorgt voor een veilige sfeer en een gelijkwaardige behandeling.
Zij weten hoe ze de spanning moeten halen en de focus op de inhoud moeten houden.
Zo voorkom je dat je een goed aanbod mist, puur omdat je het niet vertrouwt. Door je bewust te zijn van Reactive Devaluation, verander je je eigen reactie.
Je stopt met het automatisch afwijzen van voorstellen. Je begint met het objectief bekijken van opties. En daarmee geef je jezelf de beste kans op een snelle, eerlijke en betaalbare oplossing.
Onthoud: mediation is geen strijd om te winnen, maar een zoektocht naar een oplossing die voor beide partijen werkt.
Hierbij speelt de rol van waarden en normen een essentieel onderdeel in het proces. Dit artikel is informatief van aard en is geen juridisch advies. Raadpleeg altijd een MfN-gecertificeerd mediator of juridisch adviseur voor jouw specifieke situatie. Mediationuitkomsten zijn afhankelijk van individuele omstandigheden.