De psychologie van de 'lastige' persoon aan de mediationtafel
Stel je voor: je zit aan een tafel. De spanning is voelbaar, de emoties lopen hoog op en je tegenpartij lijkt onredelijk.
Dit is de realiteit voor veel mensen die starten met mediation, of het nu gaat om een echtscheiding, een arbeidsconflict of een familiestrijd. De persoon tegenover je wordt al snel bestempeld als ‘lastig’.
Maar wat maakt iemand nu echt lastig aan de mediationtafel? En nog belangrijker: hoe ga je daar als mediator of deelnemer mee om? In deze gids duiken we in de psychologie achter lastig gedrag en geven we je concrete handvatten om de boel vlot te trekken.
Wat maakt iemand ‘lastig’ in mediation?
Een ‘lastige’ persoon is niet zomaar iemand die nee schudt. In mediation gaat het vaak om mensen die vastzitten in hun emotie of overtuiging.
Denk aan een ex-partner die weigert financiële informatie te delen tijdens een echtscheidingsmediation, of een werknemer die tijdens een arbeidsmediation vooral boosheid lijkt te spuien zonder naar oplossingen te kijken. Psychologisch gezien zit er vaak angst onder dat gedrag. Angst voor verlies, voor onrechtvaardigheid of voor de toekomst. In familiebemiddeling zie je dat bijvoorbeeld bij ouders die vechten om de zorgtijd; hun ‘lastige’ houding komt vaak voort uit bindingsangst of de angst hun kind te verliezen.
Een andere oorzaak kan een gebrek aan vertrouwen zijn. Als iemand het gevoel heeft dat de ander of de mediator niet neutraal is, gaan ze zich verzetten.
Een ‘lastige’ persoon is vaak gewoon iemand die zich niet gehoord voelt of bang is voor de uitkomst.
Dit zie je vaak terug bij zakelijke conflicten waar de machtsverhoudingen scheef liggen.
Herkenning is hier key. Als mediator moet je snappen dat dit gedrag geen aanval is op jou, maar een verdedigingsmechanisme.
Waarom dit psychologisch inzicht essentieel is
Zonder inzicht in de psychologie draait mediation in cirkels. Je kunt wel regels opstellen over mediation kosten of een convenand opstellen, maar als de onderliggende emoties niet worden geraakt, blijft het conflict bestaan. In een echtscheiding gaat het niet alleen over spullen, maar over pijn en verlies.
In een arbeidsmediation gaat het niet alleen over contracten, maar over waardigheid en toekomstperspectief.
Wanneer je als mediator of deelnemer begrijpt waarom iemand ‘lastig’ doet, verander je de dynamiek. Door de juiste vragen te stellen naar achterliggende belangen, ga je in plaats van te vechten samen puzzelen.
Dit bespaart niet alleen tijd (en dus mediation kosten), maar zorgt voor duurzamere oplossingen. Stel je voor dat je tijdens een familiebemiddeling merkt dat een vader star vasthoudt aan een zondagmiddag-regeling. In plaats van te focussen op het ‘ja’ of ‘nee’, vraag je waarom die zondag zo belangrijk is.
Blijkt hij bang te zijn de band met zijn kind te verliezen, dan open je een nieuwe deur: misschien is frequent contact belangrijker dan precies die dag.
Deze aanpak voorkomt dat mediation escaleert en je alsnog naar de rechter moet. En dat scheelt een hoop geld en stress.
Hoe lastig gedrag werkt: signalen herkennen
Om effectief om te gaan met lastig gedrag, moet je het eerst herkennen. Hier zijn drie veelvoorkomende patronen:
- De Muur: Iemand die niets wil delen. Geen financiële data, geen emoties, niets. Vaak angst voor zwakte.
- De Aanvaller: Schreeuwen, beschuldigen, onderbreken. Een verdedigingsmechanisme om controle te houden.
- De Slachtofferrol: Alles is de schuld van de ander. Deze persoon voelt zich machteloos en zoekt bevestiging.
Bij arbeidsmediation zie je vaak de ‘Aanvaller’; een werknemer die zich onrechtvaardig behandeld voelt en boosheid als wapen gebruikt.
Bij echtscheidingen kom je vaak de ‘Muur’ tegen: een partner die bang is voor financiële gevolgen en niets wil prijsgeven. De werking is simpel: deze gedragspatronen blokkeren communicatie. Ze zorgen ervoor dat partijen in hun eigen verhaal blijven hangen en de ander niet horen.
Jouw taak als mediator is om deze blokkades te doorbreken zonder oordeel. Let op: dit gaat niet over het ‘fixen’ van iemand. Zeker bij specifieke persoonlijkheidsproblematiek en weerstand gaat het over het creëren van een veilige ruimte waarin deze gedragspatronen minder hard nodig zijn.
Modellen en methodieken voor begeleiding
Er zijn verschillende methoden om met lastig gedrag om te gaan. Hieronder bespreken we drie praktische modellen, inclusief indicatieve kosten voor begeleiding.
- De Principiële Onderhandeling (Fisher & Ury): Focus op belangen, niet op posities. Ideaal voor arbeidsmediation waar partijen vastzitten in ‘eisen’.
- Transactieanalyse (TA): Kijkt naar de ‘ik-toestanden’ (ouder, volwassene, kind). Handig bij echtscheidingen waar emoties de boel overnemen.
- Systemisch werken: Kijkt naar het systeem eromheen (familie, bedrijf). Essentieel bij complexe familiebemiddeling.
Kostenindicaties:
Een MfN-gecertificeerd mediator kost gemiddeld tussen €120 en €175 per uur exclusief btw. Een standaard echtscheidingsmediation traject (ongeveer 3-5 sessies) ligt vaak tussen €1.000 en €2.500 totaal. Bij arbeidsmediation zijn de kosten vaak lager (2-4 sessies), rond de €800 tot €1.500.
Vergoedingen zijn mogelijk via de Raad voor Rechtsbijstand (afhankelijk van inkomen) of via de werkgever bij arbeidsconflicten. Sommige verzekeringen dekken mediation bij een rechtsbijstandverzekering, check dit altijd.
Let op: deze prijzen zijn indicatief. Vraag altijd een offerte op maat op.
Praktische tips: Aan de slag
Hoe pas je dit nu toe? Hier zijn vijf direct toepasbare tips voor aan de mediationtafel:
- Valideer eerst: Zeg niet meteen ‘maar’. Zeg: “Ik hoor dat je je onrechtvaardig voelt.” Dit haalt de angel eruit.
- Stel open vragen: Vraag niet “Wilt u akkoord gaan?” maar “Wat is er nodig voor u om verder te kunnen?”
- Check de feiten: Bij lastig gedrag over financiën (bijv. alimentatie), vraag om specifieke documenten. Houd het zakelijk.
- Neem pauzes: Emoties lopen hoog op? Doe een time-out. 10 minuten rust kan wonderen doen.
- Focus op de toekomst: Vraag niet “Wat is er misgegaan?” maar “Hoe willen we het over 5 jaar hebben geregeld?”
Onthoud: mediation is geen magie. Het is een proces van kleine stapjes. Soms is één sessie genoeg om een doorbraak te forceren, soms zijn er meer nodig.
De sleutel ligt in het begrijpen van de psychologie achter het gedrag. Disclaimer: Dit artikel is informatief van aard en is geen juridisch advies. Raadpleeg altijd een MfN-gecertificeerd mediator of juridisch adviseur voor jouw specifieke situatie. Mediationuitkomsten zijn afhankelijk van individuele omstandigheden en een prettige gespreksruimte.