Conflict over de legitieme portie wanneer de erfenis voornamelijk uit vastgoed bestaat
Een erfenis die vooral uit stenen bestaat, dat is emotioneel lastig en praktisch ingewikkeld. Stenen breng je namelijk niet zomaar even naar de notaris. Als kind heb je recht op een vast bedrag uit de erfenis: je legitieme portie.
Dat is een wettelijk vastgelegd bedrag, berekend over de waarde van alles wat er in de boedel zit.
Maar wat als de erfenis vooral een huis of appartementen zijn? Hoeveel cash moet er dan zijn?
En wat als die cash er simpelweg niet is? Dan ontstaat er conflict. Een conflict dat met mediation veel sneller en beter kan worden opgelost dan via een juridische strijd die jaren kan duren.
Wat is de legitieme portie eigenlijk?
De legitieme portie is een stukje van de erfenis dat wettelijk is beschermd. Het is het bedrag waarop jij als kind (of partner in sommige gevallen) recht hebt, ongeacht wat er in het testament staat.
Je ouder mag dit bedrag niet zomaar aan je onthouden. Denk aan een vader die zijn hele vermogen doneert aan een goed doel en zijn kinderen buitensluit.
Dan kunnen die kinderen alsnog hun legitieme portie opeisen. Dit bedrag is dus een vordering op de nalatenschap. Het is geen recht op een specifiek stuk van de erfenis, zoals dat ene huis.
Nee, het is een vordering op de totale waarde. De waarde van de legitieme portie wordt berekend op het moment dat de erflater overlijdt.
Alles wat er op dat moment in de boedel zit, telt mee. De hypotheek op een huis wordt van de waarde afgetrokken. De schulden tellen dus mee. Vervolgens wordt de waarde van de legitieme portie berekend.
Dit is een percentage van de totale erfenis. Voor kinderen is dat de helft van het erfdeel dat ze zouden krijgen als er geen testament was geweest.
Bijvoorbeeld: er is één kind en de erfenis is €200.000. Dan is de legitieme portie €100.000. De rest mag de ouder bij testament aan wie dan ook nalaten.
Waarom leidt vastgoed tot zoveel conflict?
Het echte conflict ontstaat als de erfenis vooral uit vastgoed bestaat. De legitieme portie is een vordering op de boedel, dus een vordering op de totale waarde.
Als de erfenis bestaat uit een huis van €400.000 en een studieschuld van €100.000, dan is de netto erfenis €300.000. De legitieme portie van een kind is dan €150.000. Maar er is geen €150.000 cash. Er is alleen een huis.
De kinderen die de legitieme portie willen, eisen nu geld. De erfgenamen die het huis willen behouden, hebben dat geld niet.
Dit leidt tot een impasse. De een wil het huis verkopen om de legitieme portie te kunnen betalen.
De ander wil het huis graag houden, misschien om er zelf in te wonen of om de huurinkomsten te behouden. Juridisch gezien is het zo geregeld: de erfgenamen die het huis willen houden, moeten de legitieme portie uitbetalen. Ze moeten dus een manier vinden om aan het geld te komen.
Dat kan door een hypotheek te nemen op het huis. Of door de verkoop van het huis te forceren.
Dat is precies waar mediation zo waardevol is. Want in een rechtszaak wordt er vooral gekeken naar het juridisch correcte antwoord: "Verkoop dat huis maar." Dat voelt voor de achterblijvers vaak onrechtvaardig.
Hoe mediation hierbij helpt
Mediation is een gesprek onder leiding van een onpartijdige mediator. Jij en de andere partijen gaan in gesprek. De mediator helpt jullie om op een andere manier naar de situatie te kijken.
In plaats van "ik heb recht op geld" en "ik wil het huis houden", ga je samen op zoek naar een oplossing die voor iedereen werkbaar is.
De mediator zorgt voor een veilige sfeer, waarin emoties bespreekbaar zijn. Want dit gaat niet alleen over geld.
Het gaat over het ouderlijk huis, over herinneringen, over angst voor de toekomst. Een mediator helpt jullie om alle belangen op tafel te krijgen. Misschien wil één kind het huis houden en heeft de ander dat geld niet per se meteen nodig.
Dan is een uitgestelde betaling een optie. Of een betaling in termijnen.
Misschien is het huis verhuurbaar en kunnen de huurinkomsten worden gebruikt om de legitieme portie af te lossen. De mediator zorgt dat alle opties, zoals mediation bij herberekening van schenkingen, worden onderzocht. Het doel is om tot een echtscheidingsconvenant of een vaststellingsovereenkomst te komen die jullie allebei kunnen ondertekenen. Een overeenkomst die recht doet aan de wet, maar vooral aan jullie onderlinge verhouding.
Een MfN-gecertificeerd mediator is opgeleid om juridische kennis te combineren met psychologische begeleiding. Hij of zij zorgt dat je goed geïnformeerd bent over je rechten en plichten.
De juridische rol van de mediator
De mediator legt uit wat de juridische consequenties zijn van een bepaalde afspraak.
Maar het is geen rechter. De mediator neemt geen beslissing. Jullie doen dat samen.
De mediator helpt jullie om tot een duurzame oplossing te komen. Een oplossing die juridisch klopt, maar die ook emotioneel gedragen wordt. Dat is het grote verschil met een rechtszaak.
Daar wint de een en verliest de ander. Bij mediation zoeken we een win-win.
Kosten van mediation bij conflict over legitieme portie
De kosten van mediation zijn vaak lager dan de kosten van een juridische procedure. Bij een juridisch conflict betaal je voor elke stap: een advocaat, een gerechtshof, een deurwaarder.
Dat loopt al snel op tot duizenden euros per persoon. Bij mediation betaal je voor het traject.
Vergoedingen en regelingen
De mediator werkt meestal met een uurtarief. Een gemiddeld tarief voor een MfN-gecertificeerd mediator ligt tussen de € 120 en € 200 per uur excl. btw. Hoelang een traject duurt, hangt af van de complexiteit en de wil om te schikken.
Een conflict over mediation bij de verdeling van een erfenis met vastgoed kan in 3 tot 6 sessies worden opgelost. Soms is 1 sessie genoeg. De totale kosten voor mediation liggen dan vaak tussen de € 600 en € 1.500 per persoon. Dit is een indicatie.
- Zelf betalen: Vaak betaalt iedereen die betrokken is de helft van de kosten.
- Rechtsbijstandverzekering: Veel verzekeraars vergoeden mediation. Check je polis.
- Werkgever: Sommige werkgevers vergoeden mediation, bijvoorbeeld bij een arbeidsmediation of bij persoonlijke problemen die het werk beïnvloeden.
- Raad voor Rechtsbijstand: Als je inkomen laag genoeg is, kun je een vergoeding krijgen van de overheid. Dit heet "subsidie voor mediation". Je betaalt dan een eigen bijdrage (minimaal € 53 en maximaal € 553).
De werkelijke kosten hangen af van het aantal sessies en het uurtarief.
De kosten van mediation kunnen op verschillende manieren worden betaald: De mediator kan je helpen met het aanvragen van deze vergoedingen. Vraag hier altijd naar bij het intakegesprek.
Praktische tips bij conflict over legitieme portie
Als je te maken krijgt met een erfenis die vooral uit vastgoed bestaat, is het belangrijk om direct de juiste stappen te zetten. Ook bij familiebemiddeling over een specifiek legaat is het verstandig om je niet te laten meeslepen door emoties.
Denk na over je strategie. Een juridische strijd is duur en vernietigt relaties. Mediation is een slimmere eerste stap.
- Blijf praten. Zorg dat de communicatielijnen open blijven. Zelfs als je boos bent. Een mediator kan helpen om dit te herstellen.
- Verzamel informatie. Zorg dat je weet wat de waarde van het vastgoed is (taxatie) en wat de schulden zijn. Een mediator helpt om dit op een rij te zetten.
- Bedenk wat je echt wilt. Wil je het huis houden? Of wil je vooral je deel van het geld? Wees eerlijk tegen jezelf.
- Kies een mediator die bij je past. Kijk in het MfN-register. Zoek iemand met ervaring in erfrecht en familiemediation. Een goede klik is essentieel.
- Maak afspraken vast. Zodra jullie eruit zijn, laat de mediator de afspraken vastleggen in een convenant. Dit is juridisch bindend en voorkomt problemen op de lange termijn.
Onthoud: mediation is geen magie. Het is hard werken.
Maar het levert vaak een resultaat op waar je jaren later nog plezier van hebt. Het bespaart geld, tijd en vooral veel emotionele energie.
Een erfenis oplossen via mediation is investeren in de toekomst. Je voorkomt een jurid